س 1: کسی که برای خواندن قرآن اجیر شده و در خواندن قرآن غفلت کرده و اکنون بر اثر بیماری نام کسانی را که برای شان باید قرآن میخواند فراموش کرده وظیفهاش چیست؟
ج: در این صورت به نیّت و نیابت از کسی بخواند که واسطه از او یا ورثهاش پول گرفته و به اجیر داده و ثوابش را هدیه به روح آن کس بکند. اگر کسی که پول به اجیر داده است شرط مباشرت در خواندن قرآن کرده باید خود اجیر بخواند و اگر بر اثر بیماری نمیتواند بخواند باید با اجازه صاحب پول کسی دیگری را اجیر کند.
س 2: آیا اجرت گرفتن روضه خوانها در ایام عزا داری جایز است در این صورت در پیشگاه خداوند اجر و پاداشی دارد؟
ج: اجرت گرفتن مانعی ندارد اگر چه نگرفتن اجرت اجر بیشتر دارد.
س 3: کسی، زمینی را به مدت ده سال اجاره کرده است بعد از پایان مدت اجاره صاحب زمین اجاره بها را میخواهد آیا به قیمت سال نخست اجاره حساب کند یا سال دهم؟
ج: اگر اجاره بها گندم و مانند آن است همان را بدهد و اگر گندم ندارد قیمت آن را به نرخ روز پرداخت کند ولی بعد از انقضاء مدّت اجاره حق گرفتن اجرة المثل را دارد نه اجرة المسمی.
س 4: آیا اجاره دادن زمین برای کشت تریاک جایز است؟
ج: اجاره دادن مانعی ندارد اما مستأجر بنا بر احتیاط واجب نباید تریاک بکارد.
س 5: شخصی در آغاز انقلاب افغانستان زمین خود را اجاره داده و هنوز اجاره بها را دریافت نکرده است اکنون مستأجر اجاره بها را به پول زمان برهان الدین ربّانی حساب میکند. امّا موجر پول حامد کرزَی طلب میکند حکم مسأله چیست؟
ج: اگر اجاره بها پول بوده است همان مبلغ را به ارزش همان سالها بدهد و اگر مدت اجاره تعیین نشده است اجاره باطل و موجر، اجرت المثل زمین خود را حق دارد.
س 6: روحانیانی که در منطقه به بچّهها مردم درس قرآن میدهند در مراسم فاتحه، عروسی، نماز جماعت، منبر و صلح و اصلاح شرکت میکنند و از کارهای ضروری و ما یحتاج زندگی خود باز میمانند میتوانند برای خود حقوقی معین کنند و از مردم بگیرند؟
ج: رو حانیان، واجبات را باید تبرعاً انجام بدهند مانند نماز جماعت و کفن و دفن و نماز میّت. گرفتن اجرت برای این کارها جایز نیست در غیر واجبات میتوانند اجرت بگیرند.
س 7: اجرت گرفتن برای اقامه نماز جماعت جایز است؟
ج: اجرت گرفتن برای نماز جماعت جایز نیست امّا برای هزینه رفت و آمد اجرت گرفتن اشکال ندارد.
س 8: برخیها در برابر خواندن عقد نکاح، طلاق و مانند آن اجرت میگیرند آیا این کار از نظر شرعی اشکالی ندارد؟
ج: اشکال ندارد.
س 9: شخصی زمین خود را رهن میدهد و دو باره همان زمین را در برابر گندم یا پول اجاره میکند آیا چنین معامله ای جایز است؟
ج: اگر منظور از رهن، رهن شرعی باشد که منافع عین مرهونه مال مالک عین مرهونه است اجاره کردن آن معنا ندارد و اگر منظور بیع الشرط است اجاره اشکالی ندارد.
س 10: زمین خود را به مدت چند سال اجاره دادم به شرطی که تا برگشت ما از مهاجرت مستاجر در خانه ما زندگی و از آن مواظبت کند ونیز جوی آبی برای زمین کشاورزی ام بکشد که خشک نشود اما مستاجر به این شرط عمل نکرد، بعد از گذشت یک سال زمین را به مستاجر دیگری اجاره دادم اما مستاجر پیشین اجاره بهای یک سال را نمیدهد وظیفه من چیست؟
ج: چون اجاره دار به شرط خود عمل نکرده است شما حق فسخ دارید واجاره بهای یک ساله را به شما پرداخت کند.
س 11: مردی که پسر دوازده ساله خود را به کارگاه خیاطی برای کار میبرد و ماهانه مبلغ پنجاه هزار تومان برای او دستمزد تعیین میکند، این دستمزد مال پسر کارگر است یا مال پدر، اگر پدر آن را مصرف کند، پسر بعد از بلوغ میتواند مطالبه کند آیا پدر بدهکار پسر میشود؟
ج: دستمزد مال پسر است. اگر پدر مصرف کرد بدهکار میشود مگر اینکه پسر بعد از بلوغ ببخشد.
س 12: اگر کسی زمینی را اجاره کند پس از مدت هشت الی نه سال صاحب زمین بیاید و مال الاجاره را طلب کند اجاره مذکور به نرخ همان سال اول حساب میشود یا به نرخ امروزی؟
ج: همان اجاره را که قرار داد کرده اگر اجاره زمین به گندم بوده همان مقدار گندم را حق دارد مثلاً سال پنجاه سیر گندم قرار داد کرده هرسال همان پنجاه سیر گندم را حق دارد و اگر صاحب زمین بخواهد در عوض آن پول بگیرد قیمت فعلی را در نظر بگیرد.
س 13: اینجانب در سال های اوائل انقلاب در افغانستان زمین را به اجاره داده ام و تاکنون قیمت اجاره زمین را اخذ نکرده ام و فعلاً که پول ارزش پیدا کرده است من بکد ام پول قیمت اجاره را میتوانم حساب کنم؟
ج: در فرض سوال اگر مدت اجاره را تعیین کرده باشید که مثلاً بیست سال یا سی سال این زمین به فلان مبلغ پول یا سالی فلان مقدار گندم همان گندم یا همان پولی را که قرار کرده اید به قیمت پول همان زمان حق دارید اما اگر مدت اجاره تعیین نکرده اید مثلاً گفته باشید که هر مدتی که اجاره میکنید در هر سال به این مقدار گندم این زمین را به شما اجاره میدهم در این صورت اجاره بجز سال اول باطل است بعد از سال اول هر مدتی که زمین در نزد آن شخص بماند فقط شما اجرت المثل زمین را حق دارید که یا گندم بگیرید یا پول لکن به ارزش همان سالها.
س 14: زمین را در اوائل انقلاب رهن داده بودم اکنون صاحب پول کدام پول را حق دارد پول قدیم را یا پول جدید را.
ج: همان پول قدیم را به ارزش همان زمان حق دارد مثلاً با آن مبلغ پول در آن زمان چند خروار گندم خریداری میشد اکنون صاحب پول قیمت همان مقدار جنس را به قیمت فعلی حق دارد.
س 15: کسی ختم قرآن را برای میتی اجیر شده ولی اجیر در خواندن آن تغافلی کرده حالا گرفتار مرض فراموشی شده نام های میت و صاحبان وجه را فراموش کرده است آیا خودش میتواند بخواند به نیّت چه کسی و چگونه؟
ج: اگر اسمش فراموش شده به نیابت همان کسی که پول داده بخواند ونیت کند که همان کسی را که صاحب پول تعیین کرده به نیابت همان کس میخوانم و ثوابش مال همان کس باشد صحیح است.
س 16: بنده کارگاه قالینی را بمبلغ دو هزار تومان از صاحبش اجاره کرده بودم الآن مکان و مغازه صاحب دستگاه تغییر کرده و من نمیدانم کجا رفته است اکنون مدت یکسال است که با آن دستگاه کارکردم فعلاً تکلیف من چیست؟
ج: باید رضایت صاحب دستگاه را جلب کنید و صاحب دستگاه حق دارد که اجرت المثل آن مدتی را که بدون اجازهاش استفاده کرده اید از شما بگیرد.
س 17: افرادی از کشور جمهوری اسلامی ایران پول کارگران را جمع آوری کرده حواله میکنند به کشور افغانستان برای بسته گان صاحب پول این معامله ماهیتاً از کدام نوع معامله شرعی محسوب است؟
ج: معامله مورد سؤال داخل در باب اجاره است که حواله دار در مقابل ارسال پول مبلغ معینی را به عنوان حق الزحمة اخذ میکند در صورتیکه مدت پرداخت پول معین باشد و اگر زمان پرداخت پول معین نباشد داخل در جعاله است.
س 18: شخصی به حواله گر بگوید مبلغی را در افغانستان برای پدرم بدهید و حواله کنید من مدّت چند روز دیگر این جا برایت میدهم و حواله دار طبق این قول عمل کند بعداً صاحب پول برای حواله دار این مبلغ را پرداخت نکند آیا حواله دار میتواند پول پرداخت شده خود را در افغانستان پس بگیرد؟
ج: بلی حق دارد پول پرداخت شده را پس بگیرد.
س 19: شخصی از کار گران پول هایش را جمع آوری نموده آنگاه برای کسی که طرف افغانستان حواله داری اجرا میکند میگوید که این مبالغ را در افغانستان برای بسته گان فلان افراد بده و حواله کن من پولهای گار گران را مدت چند روز دیگر برایت میآورم.
حواله دار طبق این تعهّد پولی را از مال خودش برای بسته گان کار گران حواله میکند بعداً این شخص که پول کار گران را جمع کرده بود پول را نمیدهد آیا حواله دار میتواند پول حواله شده خود را در افغانستان پس بگیرد یا خیر؟
ج: بلی حق پس گرفتن پولهای خود را دارد که در افغانستان فرستاده و هم میتواند پول خود را از این شخص واسطه که سفارش کرده که فلان مبلغ پول حواله کن من آن مبلغ را از کار گران گرفته برایت میدهم.
س 20: طبق سوال(19) حواله دار بعد از اینکه بابی تعهّدی شخص مواجه میشود به کار گران خبر میدهد که واسطه شما پول را به من نرسانده اگر پول را به او نداده اید ندهید و الاّ من پول حواله شده ام را پس میگیرم کار گران باعلم به اینکه چنین جریان در کار است پول خود را به آن شخص واسطه داده است. آیا حواله دار میتواند از این جمله کار گران پولی خود را دریافت کند یا خیر؟
ج: در فرض سؤال پول خود را نمیتواند از کار گران بگیرد ولی میتواند پولهای که برای بسته گان کار گران فرستاده پس بگیرد و یا از واسطه دریافت کند.
س 21: زمین خود را اجاره دادم به مدّت پنج سال، و مستأجر هم این پنج سال را قبول و اعتراف دارد، و هرساله سه میلیون افغانی به سر رسید سال پول ایشان را میدهم. و خودم هم به طرف ایران مهاجر شدم تابه حال ایشان پول مرا نداده است. و معامله در آن زمان با پول سابق افغانستان بود وآن پول با پول رایج فعلی تفاوت زیادی دارد حکم آن چیست؟
ج: سه میلیون افغانی هرسال با جنس مانند آرد و گندم و غیره محاسبه میشود که چه مقدار آرد یا گندم میشود حالا آن مقدار پول بدهد که آن مقدار آرد وگندم شود.
س 22: در سؤال فوق اجاره دار اول زمین را بدون اجازه صاحب زمین به کسی دیگر ـ به مبلغ کمتری ـ اجاره داده، آیا بنده اجاره حاصلات زمین خود را از اجاره دار اول بگیرم یا از دومی؟به کدام پول سابق یا پول رایج امروزی؟
ج: اگرصاحب زمین به طور مطلق اجاره داده باشد مستأجر حق اجاره دادن به مقدار مال الاجارة اول یا کمتر دارد.
اگر صاحب زمین مقیّد به نفر اول کرده او حق اجاره دادن بدون اجازه صاحب زمین ندارد، مال الإجاره به عهده نفر اول است به ارزش همان زمان حساب میشود.
س 23: هرگاه خانهی را به مبلغ ماهیانه یکصد هزار تومان اجاره دهند و شخصی ضامن اجاره بها شود ولی بر اثر بطلان عقد به جای اجاره بها اجرت المثل لازم گردد و اجرت المثل یکصد و پنجاه هزار تومان باشد، آیا ضامن مسؤل پرداخت اجرت المثل است یا ضمانت او مختص به اجرت المسمی است. آیا نسبت به مابه التفاوت آنها ضمانتی دارد؟
ج: در فرض سؤال ضمانت قبل از آنکه اجاره بها بر عهده مستأجر مستقر بشود باطل است بلی بعد از استقرار اجاره بها ضمانت صحیح است و در این فرض اجرت المسمی را ضامن است در فرض فساد اجاره اجرت المثل را ضامن نیست.
س 24: شخصی ضامن مرد اجیر شده است، در صورت فساد عقد اجاره بفرمایید؛
اولاً: آیا در چنین مواردی ضمانت صحیح است یا خیر؟
ثانیاً: بنا برفرض صحت ضمانت، این شخص مزبور، ضامن اجرت المسمی است یا اجرت المثل، یا تنها تا مقدار اجرت المسمی ضامن است و بیشتر از آن ضامن نیست؟
ج: جواب این سوال مثل جواب سوال قبلی است.
س 25: آیا ضمانت نسبت به باز گرداندن عین مستأجره به موجر بعد از تمام شدن مدّت اجاره صحیح است یانه؟ و در صورت صحت آیا ضمان اصطلاحی است یانه؟
ج: در فرض سوال ضمانت از عین مستأجره درست نیست فقط کفالت درست است که بگوید اگر مستأجر فرار کند یاعین مستأجره را تلف کند من مستأجر را میآورم و به شما تسلیم میکنم.
س26: در موارد تعدی و تفریط چنانچه عین مستأجره به واسطه حادثهای قهری مثل سیل و زلزله در دست مستأجر تلف شود ولی تلف مربوط به افراط و تفریط او نباشد آیا مستأجر ضامن است؟
ج: در صورتی که تلف عین مستأجره مربوط به افراط و تفریط مستأحر نباشد مستأجر ضامن نیست.
س 27: هرگاه مستأجر افراط و تفریط نمود وسپس از کار خود پشیمان شده و افراط و تفریط را ترک نمود و پس از آن عین مستأجره تلف شد آیا مستأجر ضامن است؛ ـ مثلاًـ ماشینی که اجار نموده بود را بدون قفل کردن ترک نمود و سپس پشیمان شد و بعد از ساعتی باز گشته و آن را قفل نمود ورفت و بعد از بازگشت دید ماشین سرقت شده آیا مستأجر به خاطر افراط و تفریط سابق ضامن است و ید او از امانی بودن خارج شده است یانه؟
ج: ملاک افراط و تفریط در زمان تلف است که تلف عین مستند به افراط و یا تفریط مستأجر باشد در مورد سؤال تلف مستند به افراط و تفریط مستأجر نیست لذا ضامن نمیباشد.
س 28: هرگاه عین مستأجره به واسطه قهری مثل سیل خراب شود، آیا تعمیر آن بر موجر لازم است و مستأجر میتواند موجر را اجباراً وادار به تعمیر کند؟
ج: در فرض سؤال تعمیر عین مستأجره بر موجر واجب نیست.
س 29: در رابطه با اجاره به نحو کلی بفرمایید؛
الف) در موارد تلف شدن فردی از افراد کلی که موجر به مستأجر تحویل داده، فقهاء رضوان الله تعالی علیهم فرموده اند: مستأجر خیار فسخ ندارد و تنها میتواند فرد دیگری از افراد و قسمتی از آن تلف شده انتفاع ببرد و اجرت المثل آن کمتر از اجرت المسمی باشد، مثلاً ماشین پیکانی به نحو کلی اجاره نموده و فردی که تحویل گرفته است صندلی های عقب آن خراب است و مستأجر بر اثر جهل به خرابی، از آن استفاده نموده است و اجرت المثل چنین ماشینی در هفته ده هزار تومان و اجرت المسمای آن، بیست هزا تومان باشد، آیا مستأجر میتواند عقد را فسخ کند و اجرت المثل را بپردازد یا با استفاده از خیار«تبعض صفقه» تقلیل نسبی اجاره بها را مطالبه کند؟
ج: در این فرض باید مطالبه بدل بکند و اگر بدل نداشته باشد میتواند معامله را فسخ کند و اجرت المثل مقدار استفاده شده را به موجر بدهد.
ب) چنانچه فردی که موجر تحویل داده معیوب باشد و مستأجر از فرد معیوب انتفاع برده باشد و اجاره بها برای فرد معیوب کمتر باشد، آیا مستأجر حق فسخ یا تقلیل نسبی اجاره بها را دارد؟
ج: حکم سؤال قبلی را دارد.
ج) در اجاره اشخاص هر گاه اجیر بر عمل به نحو کلّی اجیر شده باشد و عمل را معیوب انجام دهد و فرصت و امکان تصحیح و تبدیل آن نباشد، چنانچه مستأجر از این فرد معیوب منتفع شود و اجرت المثل آن از اجرت المسمّی کمتر باشد، آیا مستأجر حق فسخ عقد و پرداخت اجرت المثل را دارد، یا حکم دیگری دارد؟
ج: مستأجر اجرت المثل را برای اجیر بپردازد.
س 30: با توجه به اینکه اجارهی مال مشاع جایز است، لیکن تسلیم آن به مستأجر متوقف بر اذن شریک است، بفرمایید؛ چنانچه یکی از دو شریک سهم خود را به نفر سومی اجاره دهد، چنانچه شریک او نسبت به تسلیم آن به مستأجر اذن ندهد، وظیفه چیست؟
ج: وظیفه اجبار شریک است به تسلیم و اگر اجبار امکان نداشته باشد مستأجر خیار فسخ دارد.
س 31: در موارد عدم قدرت بر تسلیم عین مستأجره آیا اجاره آن باضمیمه قابل تصحیح است، نظیربیع عبد آبق یا حیوان فراری باضمیمه؟
ج: در باب اجاره ضمیمه موجب جواز نمیشود بلکه ضمیمه موجب جواز بیع غیر مقدور میشود در مورد نص که بیع آبق باشد.
س 32: با توجه به اینکه به مجرد عقد اجاره هریک از دو طرف مالک منافع و مالک اجاره بها میشوند، و با توجه به این که به مجرد موت تمام دیون حال میشوند، بفرمایید؛ مستأجری که خانهای را به مدت یک سال اجاره نموده و پس از دو ماه وفات میکند، آیا اجاره بهای ماه هایی که هنوز انتفاع نبرده است حال میگردد یانه؟
ج: بعد از فوت مستأجر منافع انتقال پیدا میکند به ورثه لذا اجاره بهای ماهایی که انتفاع نبرده حال نمیگردد.
س 33: صاحب خانهی خانهاش را به زید اجاره داده و پس از بستن قرار داد دوباره آن را به دیگری اجاره داده است، مستدعی حکم موارد ذیل را بیان فرمایید:
الف) در اجاره اول، مباشرت مستأجر در استیفای منافع قید شده باشد، آیا در این فرض اجاره دوم باطل است یا فضولی محسوب میشود و با اجازه مستأجر اول برای او واقع میگردد؟
ب) دراجاره اول، مباشرت مستأجر شرط شده باشد آیا اجاره دوم باطل است یا فضولی، در صورت فضولی بودن آیا با اجازه مستأجر، اجاره دوم از طرف مالک خانه واقع میشود یا از طرف مستأجر اوّل؟
ج: در فرض سؤال اگر قید مباشرت کرده باشد اجاره دوم باطل است و اگر قید مباشرت نکرده باشد معامله دوم فضولی است و بین قید و شرط در این مورد فرقی نیست.
س 34: در اجاره اشخاص، هرگاه مستأجر، زید را بر انجام عملی اجیر نماید، مثلاً او را بر انجام تعمیرات ساختمان یا ماشین اجیر کند پس از آن دیگری را بر انجام همان عمل اجیر کند حکم اجاره دوم در موارد زیر چگونه است:
الف) در اجاره اول انجام عمل با مباشرت اجیر قید شده باشد، آیا اجاره دوم باطل است یا صحیح است یا فضولی؟
ب) در اجاره اول مباشرت اجیر شرط شده باشد یا اصلاً ذکر نشده باشد، آیا اجاره دوم باطل است یا فضولی؟
ج: اجاره دوم باطل است.