سهم الارث
سوال: [565] مردی صاحب فرزندان بسیار از سه همسرش میباشد که پس از مرگش، پسران زمین¬های موروثی را در تصرف خود در می¬آورند و برای دختران هیچ سهمی در نظر نمی¬گیرند و هر کدام از دختران را برای دریافت سهم به برادران مادریشان حواله می¬دهند. این قضیه از نظر شرعی چه حکمی پیدا می¬کند؟
جواب: تمام دخترها از ماترک پدرشان ارث می¬برند، سهم هر پسر دو برابر سهم دختر می¬باشد و تقسیم ماترک بر اساس فرزندان مادری نادرست است.
تقسیم سهم الارث
سوال: [566] شخصی از یک همسرش دو فرزند، یک پسر و یک دختر دارد و از همسر دیگرش چهار پسر و یک دختر؛ زمینی که ارثیه پدری است به پنج قسمت تقسیم شده که فرزندان پسر، دو خواهر را در نظر نگرفته¬اند، اکنون چهار قسمت از زمین دراختیار چهار پسر و یک قسمت در اختیار پسر زن اول است. آن چهار برادر می¬گویند: معین کردن سهم خواهر ما از زمینها بر عهده ماست و تعیین سهم خواهر تو از زمین بر عهده¬ی خودت است. لطفاً بفرمایید از نظر شرعی این قضیه چه حکمی دارد؟
جواب: در فرض سؤال، تمام پسرها و دخترها از ماترک پدر اعم از منقول و غیر منقول ارث می¬برند و هر پسر دو برابر دختر سهم الارث شان می¬باشد، که تقسیم مذکور در سوال ناعادلانه و ناحق است.
سوال: [567] اگر فرض شود وجوهی که اداره بیمه به اولیای دم داده مطابق معمول شرعی بوده، ولی در تقسیم قانون (سهم مرد دو برابر زن است) رعایت نشده و اولیای دم نیز حاضر به ریختن سهام خود روی هم و تقسیم بر مبنای آیه شریفه نباشند که در نتیجه بعضی ورثه به حق خود نرسند، آیا ضمان کسر سهمیه آنان به عهده اداره بیمه است یا افراد؟
جواب: اگر بیمه به عنوان دیه پرداخت کرده باشد، وظیفه ورثه است که برطبق قانون ارث بین شان تقسیم کنند والا ضامن خود ورثه هستند.
سوال: [568] شخصی از دنیا رفته است که دارای دو همسر است. از همسر کوچک دو فرزند دختر دارد و از همسر بزرگ فرزندی ندارد.
پنج میلیون تومان رهن منزل از این مرحوم مانده که این مبلغ با کمک همسر کوچک جمع و پس انداز شده است. اکنون این مبلغ اگر بین وارثین تقسیم شود همسر و فرزندان شخص متوفی دیگر سرپناهی ندارند، تقسیم این پول و نیز تقسیم باقی وسایل منزل چه حکمی دارد؟
جواب: در فرض سؤال، اگر همسر کوچک در آن پول شریک بوده و مبلغش مشخص است، باید سهم خود را بگیرد و بقیه¬اش بین ورثه تقسیم شود، ولی اگر حق آن خانم معلوم نباشد، باید مصالحه کنند و چنانچه باقی ورثه راضی باشند پول را بالای خانه بگذارند، از نظر سهم در اموال هر دو همسر در یک هشتم مال شریکند و وسائل خانه متعلق به ورثه می¬باشد.
سوال: [569] من در سال 1346 در برابر پانصد افغانی مهریه رایج با آقایی ازدواج کرده¬ام. بعد از گذشت چهل و سه سال زندگی مشترک، شوهرم در اثر تصادف فوت نمود، که در طول چهل و سه سال در کنار هم کار و تلاش کردیم، با کمک هم یک منزل مسکونی در هرات درست کردیم، متاسفانه ما اولادی نداریم و مرحوم دارای سه خواهر و چهار برادر (پدری) می¬باشد.
از محضر حضرتعالی تقاضا دارم کیفیت تقسیم سهم الارث و مهریه¬ام را بیان فرمایید؟
جواب: در صورتی که شوهر (متوفی) از این خانم و غیر این خانم اولاد نداشته باشد زن از یک چهارم اموال منقول و قیمت اشجار (درختان) و بنا ارث می¬برد و باقی اموال میت بین برادران و خواهران (پدری) تقسیم می¬شود و هر برادر دو برابر خواهر سهم می¬برند و مهریه زن را اگر شوهر نداده و زن هم مهریه اش را نبخشیده باشد در این صورت زن حق دارد پانصد افغانی را به ارزش چهل و سه سال قبل از ماترک شوهر بگیرد، یعنی پانصد افغانی قبل از چهل و سه سال چه مقدار گندم یا آرد می¬شد، حالا آن مقدار پول بردارد که آن مقدار گندم و آرد شود؛ چنانچه از طریق کارگری زن، درآمد به دست آورده باشد، با سایر ورثه به طور مصالحه مسئله را حل کنند؛ اما راجع به کاری که خانم به همراه همسرش انجام داده، اگر به قصد تبرع کار نکرده، ورثه حق الزحمه زن را در نظر بگیرند و با هم مصالحه کنند.
سوال: [570] شخصی در اثر تصادف فوت نموده و خون بهای آن مرحوم بین سه نفر ورثه که عبارتند از پدر، مادر و همسرش تقسیم می¬شود، چون والدین آن مرحوم در افغانستان بوده و پدرش برای پیگیری خون بهای پسرش از افغانستان به ایران آمده که در مدت یکسال مبلغ هشتاد هزار افغانی هزینه نموده است و همچنین در این یک سال نتوانسته کار کند، آیا پدر می¬تواند مبلغ هشتاد هزار افغانی را از اصل خون بها، یعنی قبل از تقسیم آن بین ورثه اخذ نماید؟ آیا همسر (زوجه) میت از خون بها فقط یک چهارم را ارث می¬برد؟ یا بیشتر.
جواب: پدر میت، مصارفی را که از افغانستان تا ایران کرده است، حق ندارد از اصل ماترک اخذ کند و هر مقدار در ایران با رضایت ورثه کبیر تفاهم کرده باشد آن مبلغ را به عنوان حق الزحمه حق دارد مطالبه کند، البته اجرت بیکاری خود را نمیتواند مطالبه کند و در فرض سوال زوجه مرحوم یک چهارم از دیه را ارث می¬برد.
سوال: [571] شخصی فوت کرده و از وی مقداری اموال و زمین به ارث مانده است.
متوفی که سه پسر داشته و هر سه پسر دارای فرزندان بوده اند، اکنون (قبل از فوت پدر) هر سه پسر و همسر دو تا یشان فوت کرده¬اند یعنی فقط نوهها و همسر یکی از پسران زنده هست.
آیا به همسر پسر با وجود فرزند ارث تعلق میگیرد؟ آیا به عروسهای که فوت کردهاند چیزی تعلق می¬گیرد؟ این سوال از این بابت است که یکی از همسران پسر که متوفی شده دختری از یک شوهر دیگر دارد، آیا ارث به این دختر تعلق میگیرد؟ یا خیر.
جواب: اگر شخصی بمیرد و ورثه اش نوه هایش باشد (مانند فرض سؤال)، ارثیه به نوه هایش می¬رسد، عروس از پدر شوهر ارث نمی¬برد.
سوال: [572] مردی که در زمان حیات خود، زن و یک دختر خود را از دست داده (و از دختر فوت شده یک پسر پنج ساله مانده که نزد پدرش میباشد)، فوت می¬کند. حال با توجه به اینکه از این مرد، فقط یک دختر (که شوهر دارد) باز مانده است آیا غیر از این دختر، به پسر دختر فوت شده (در زمان حیات مرد) نیز، ارثی می¬رسد؟ در صورت مثبت بودن جواب، تقسیم ارث چگونه است؟
جواب: دختر که در زمان حیات پدر فوت کرده ارث به آن تعلق نمیگیرد.
زمان تملک سهم الارث
سوال: [573] فرد وارث قبل از اینکه مورث فوت کند، سهم الارث خود را در ازاء مبلغ معین با سایر ورّاث مصالحه می¬کند، این مصالحه به چه صورتی است چنانچه باطل است قالب صحیح این معامله را بفرمائید؟
جواب: تا زمانی مورث زنده است و فوت نکرده، مصالحه بر سهم الارث معنا ندارد؛ فقط بعد از فوت مورث اگر مصالحه کند، اشکال ندارد.
کسانی که از میت ارث میبرند
سوال: [574] آیا فرزندی که پس از فوت پدر به دنیا آمده از پدر ارث می¬برد؟
جواب: بله فرزند ولو در زمان فوت پدر جنین باشد از ماترک پدر ارث می¬برد.
سوال: [575] محروم کردن بعضی از ورثه از ارث، یا محروم کردن دختر از ارث، در شرع مقدّس اسلام چه حکمی دارد؟
جواب: پدر و مادر شرعاً حق دارد که تمام اموال و یا بعضی از اموال خویش را برای بعضی از ورثه هبه کنند و بعضی دیگر از ورّاث را از ارث محروم کنند؛ گرچه بهتر است که مورث بعض ورثه را از ارث محروم نکند.
سوال: [576] شخصی دارای دو پسر بوده، که پسر اول دارای یک دختر بوده و به خدمت سربازی (عسکری) رفته و در آنجا با مرگ طبیعی در زمان حیات پدر از دنیا می¬رود، پسر دوم با اینکه متأهل بوده با زن پسر اول ( زن برادر خود) ازدواج می¬کند و از آن صاحب دختری می¬شود پدر هنگام مرگش وصیت می¬کند که از میراث او سهمی به دختر پسر اولش برسد .
اکنون پسر دوم و خواهرش نیز فوت کرده و میراث به نواسه¬ها رسیده حال سؤال این است:
1ـ آیا از میراث پدر بزرگ سهمی به دختر پسر اول می¬رسد؟
2ـ اگر تعلق میگیرد به چه صورت است؟ و اگر تعلق نمی¬گیرد با توجه به وصیت پدر آیا فرزندان مؤظف به عمل به وصیت هستند؟ یا خیر.
جواب:
ج1) اگر میت وصیت به ثلث ما ترک برای خود نکرده باشد وصیت جد نسبت به نوه به مقدار ثلث نافذ است.
ج2) اگر وصیت شرعاً ثابت شود به مقدار ثلث ما ترک نافذ است، که در این صورت سهم یک پسر چنانچه بیشتراز ماترک ثلث نباشد برای نوه داده می¬شود.
سوال: [577] همسرم بتازگی فوت کرده، از ایشان دو پسر و یک دختر دارم ایشان معلم آموزش وپرورش بود، از ایشان ارثیهای باقی مانده است (شامل مهریه و مقداری پول نقد) پدر و مادرش نیز در قید حیات هستند، لطفاً چگونگی تقسیم ارث ایشان را بفرمایید.
ضمنا طبق قوانین بازنشستگی ومستمری بگیران حقوق متوفی در حال حاضر به حساب بچه هایش واریز می¬شود که تحت سرپرستی خودم هستند؛ آیا از حقوق فعلی همسرم چیزی به پدر و مادرش تعلق می¬گیرد؟ یاخیر.
جواب: آن مقدار پول که در ملک خانم شما بوده یک چهارم سهم شوهر است و یک ششم آن به پدر و یک ششم به مادرش می-رسد، باقی مانده آن پنج قسمت می¬شود که چهار قسمت آن مال دو پسر و یک قسمت مال دختر هست.
پولی را که بعد از فوت همسر شما می¬دهند (حقوق فعلی) مال اولادش است، بقیه در آن سهمی ندارد.
سوال: [578] دختر و پسری به عقد هم در می¬آیند و بعد از مدتی دختر فوت می¬کند آیا به طور کلی پس از فوت زوجه، جهیزیه او جزء ما ترک حساب می¬شود، یا مال پسر (داماد) است؟
جواب: در فرض سوال اگر جهیزیه از مال شوهر مانند گله [مثلا] تهیه شده باشد، مال شوهر است و اگر از مال دختر یا پدر عروس تهیه شده باشد، جز ماترک عروس است.
سوال: [579] کسانی که بر اثر نداشتن فرزند، بچه دیگری را به عنوان فرزند قبول کرده، اگر به گونه¬ای باشد که ورثه طبقات بعدی را از ارث محروم کند، ضمان آن به عهده کیست؟
جواب: فرزند خوانده ارث نمی¬برد؛ اگر مالی را برای او هبه کند و یا وصیت کند اشکال ندارد و فرزند خوانده موجب ضمان کسی نیست.
ارث مخلوط به حرام
سوال: [580] مالی به ارث رسیده است که علم به منشأ غیر حلال بودن آن محرز است؛ استفاده از آن، برای وارثین چه حکمی دارد؟
جواب: اگر ورثه بدانند که آن مال ملک مورث نیست آن مال را ارث نمی¬برند.
