معنی تقلید و مرجع
سوال: [1] مرجع تقلید به چه کسی میگویند؟
جواب: مرجع تقلید به مجتهد جامع الشرایطی گفته میشود که احکام الهی را از ادله چهارگانه فقهی (کتاب، سنّت، عقل و اجماع) استنباط کند.
سوال: [2] «اجتهاد» و «تقلید» به چه معنا است؟
جواب: «اجتهاد» در اصطلاح فقهی: تلاش مجتهد برای بدست آوردن و استنباط احکام شرعیّهی فرعی از منابع آن (کتاب، سنّت، عقل واجماع) است؛ «تقلید» عبارت است از عمل کردن و پیروی نمودن از فتوای مجتهد جامع الشّرایط در احکام شرعیّه.
سوال: [3] بنده تا هنوز از هیچ کسی تقلید نداشتهام، بناء سوال من این است که آیا میتوانم از خود جناب عالی تقلید داشته باشم؟ اگر بلی، چطور میتوانم انجام دهم.
جواب: بله میتوانید از این جانب تقلید نمائید، رساله این جانب را بگیرید و بر طبق آن عمل کنید، ان شاءالله درتقلید کفایت میکند.
علاوه بر آن، در مواردی که حکمش در رساله نیامده یا تطبیق آن دشوار است، با یکی از دفاتر اینجانب تماس حاصل فرمایید تا مورد به مورد مسائل بررسی و پاسخ داده شود.
راههای شناخت اعلم
سوال: [4] آیا میتوان به غیر از شش مرجعی که نامشان را جامعه مدرسین حوزه علمیه قم آوردهاند؛ از مجتهدی دیگر تقلید نمود؟
جواب: تشخیص مجتهد اعلم به عهده خود مقلِد است، که مکلف با استفاده از راههای ذکر شده در رساله عملیه، باید مجتهد اعلم را پیدا کرده و از او تقلید کند؛ چه نهاد یا سازمانی آن مجتهد را نام برده باشد یا نام نبرده باشد، در فرض سؤال تقلید از اعلم واجب است.
راههای دستیابی به فتوی
سوال: [5] آیا شنیدن فتوا از طریق وسایل ارتباط جمعی ( مانند تلفن، اینترنت، رادیو و…) برای مکلّفین حجیّت دارد؟
جواب: اگر از طریق فرد یا رسانهی موثّق فتوای مجتهد را بشنود، این نقل فتوا حجّت است.
عمل بدون تقلید
سوال: [6] من بیست ساله هستم، هنوز از کسی تقلید نکردهام، اکنون باید چه کار کنم و تکالیف گذشتهام چطور میشود؟
جواب: اکنون شما باید از مجتهد جامع الشّرایط تقلید کنید؛ امّا نسبت به اعمال گذشتهی تان، اگر مطابق با فتوای مجتهدی که وظیفه شما تقلید از او بوده، انجام شده باشد، صحیح و مجزی است؛ چنانچه بر خلاف رأی مجتهد (که وظیفهی شما تقلید از او بوده) عمل کرده باشید، اعمال گذشته را باید مطابق دستور مجتهد جامع الشّرایط قضا کنید.[1]
سوال: [7] آیا مسلمان دوازده امامی میتواند بدون مرجع تقلید زندگی کند؟ اگر کسی از مجتهدی تقلید نکند آیا مرتکب گناه و معصیت شده است؟
بهترین مرجع تقلید زنده کیست؟ و از مردهها کدامها بودهاند؟
جواب: عمل عوام اگر تقلید نکند و مخالف فتوای مجتهد اعلم (که وظیفهاش تقلید از او بوده) باشد، باطل است.
مرجع تقلید را هم باید خود مردم (مکلّفین) تحقیق کنند و با ملاکهای که در رساله عملیه[2] بیان شده است، تعیین نمایند.
مراجع عظام تقلید گذشته که خداوند رحمت شان کند، بسیار بودهاند، شناختن تک تک آنها برای عموم ضرورتی ندارد.
سوال: [8] وظیفه کسی که تاکنون مرجع تقلید نداشته چیست؟ و اعمال گذشتهاش چطور میشوند؟ چنانچه اعمال گذشتهاش با نظر مجتهدی که وظیفهاش تقلید از او بوده مخالفت کند، وظیفهاش چیست؟
جواب: چنانچه اعمال گذشته او موافق احتیاط و یا مطابق با نظر مجتهد که وظیفهاش تقلید از او بوده باشد صحیح است، در غیر این صورت باید اعمال گذشتهاش را اعاده و قضا کند.
تقلید از چند مرجع
سوال: [9] آیا میتوان در بابی از ابواب فقه، ازمرجعی و در باب دیگر، از مرجع دیگری تقلید کرد؟
جواب: اگر هر دو یا چند مجتهد در علم و سایر شرایط اجتهاد، مساوی باشند تقلید از دو یا چند مرجع در ابواب مختلف فقه اشکال ندارد.
اگر یکی اعلم از دیگری باشد تقلید از غیر اعلم جواز ندارد، مگر در مواردی که در رساله عملیه بیان شده است.
سوال: [10] آیا انسان میتواند در بعضی موارد از مجتهد دیگر کسب تکلیف کند، بدون آنکه قصد تقلید دایمی از وی، یا قصد تغییر مجتهد خود را داشته باشد؟
جواب: کسب تکلیف در ارشاد و هدایت و نیز راهنمایی کردن در مسائل شرعی اشکال ندارد؛ فقط در مسائل که مجتهد خودش نظر واستنباط مخصوص به خود و اختلاف در فتوا با سایرین دارد، مقلّد باید مطابق رأی مجتهد و مرجع خودش عمل کند.
بقا بر تقلید میت
سوال: [11] مقلّد یکی از مراجع بودم و پس از وفات او، بدون رجوع به مجتهد زنده، به تقلید از او باقی ماندهام؛ اکنون چه وظیفهای دارم؟
جواب: اگر مجتهد میت اعلم از مجتهدین زنده بوده با اجازه مجتهد زنده میتوانید به تقلید از میت باقی بمانید؛ چنانچه از مجتهدین حی کسی که اعلم از مجتهد میت است باشد، باید به او رجوع کند.
در فرض سؤال در این مدت اگر اعمال شما مطابق فتوی مجتهدی که وظیفه شما تقلید از او بوده باشد، صحیح است و الاّ باید قضا شود.
سوال: [12] آیا طبق فتوای حضرتعالی، بقاء بر تقلید مجتهد اعلم که وفات نموده است، جایز است؟
جواب: اقوی جواز بقاء بر تقلید از میت است، چنانچه مجتهد میت اعلم از احیاء باشد، بقاء بر تقلید از میت واجب است.
سوال: [13] هل تجیزون لمقلدی المرحوم المرجع السید محمد حسین فضل الله(قدس الله نفسه الزکیة) البقاء على تقلیده فی المسائل الشرعیة التی عملوا بها أو حتى التی لم یعملوا بها، أو أن یرجعوا إلى سماحتکم(دام ظلکم الکریم) فی المسائل الشرعیة المستحدثة ماذا رأیکم؟
جواب: فی مفروض السؤال علیکم بالرجوع إلی المجتهد الحیّ الأعلم، و الرجوع إلیّ فی المسائل المستحدثة و فی کلّ المسائل الشرعیة لابأس به إن شاءالله.
تغییر مرجع تقلید
سوال: [14] اگر بعد از فوت مرجع، مرجع تقلید زندهای را انتخاب کنند و بعد از سالها متوجه شوند مرجع اعلمتری نسبت به مرجع انتخاب شده وجود داشته، آیا میتوانند مرجع تقلید شان را عوض کنند؟
جواب: چنانچه مرجع دوّم اعلم باشد، مؤمنین هرگاه که عِلم به اعلمیّت پیدا کردند، باید به اعلم عدول کنند.