احکام حج

س : 901- کسى براى انجام حج وصى بلدى می گیرد اما بعد ازفوت موصى، ورثه او با انجام حج بلدى مخالفت می کنند.با توجه به این که ثلث ماترک میت بیشتر از هزینة حج بلدى است اگر وصى حج میقاتى انجام دهدکفایت می کند؟
ج : میت نسبت به حج برى الذمه می شود اماکسانى که بر سر راه حج بلدى مانع ایجاد کرده اند، معصیت کرده اند.

س : 902- با توجه به سؤال پیشین اگر وصى حج میقاتى انجام دهد، می تواند هزینه حج بلدى را از ورثه بگیرد؟
ج : نمی تواند بگیرد.

س : 903 – با توجه به دو سؤال قبل در صورت مخالفت ورثه با انجام حج بلدى اگر وصى حج بلدى انجام دهد می تواند هزینه و اجرت حج بلدى را از ورثه بگیرد؟

ج : بله، حق دارد هزینه حج بلدى را از ورثه بگیرد.

س : 904- کسى از افغانستان همراه با مادر پیرش براى زیارت کربلای معلا حرکت می کند در مسیر راه تجارت می کند و وقتى به کربلا می رسد استطاعت حج پیدا می کند و موسم حج هم فرا می رسد اما به خاطر تنهایی مادر و پیرى او نمی تواند او را تنها بگذارد و به حج برود.وقتى به افغانستان بر می گردد دیگر توان مالى ندارد که به حج برود آیا حج بر او واجب شده است؟
ج : این مسأله دو صورت دارد: 1- اگر امکان داشته است که مادرش را درکربلا یا نجف در خانه یکى از دوستان، خویشا وندان یا هموطنان بگذارد و خودش به حج برود، ترک حج واجب به خاطر مادر جایز نیست.2- اگر حج رفتن این شخص باعث فوت مادرش می شده است حج به ذمة او تعلق نگرفته است.

س : 905- اگر زن مستطیع شود اما شوهر اجازه رفتن به حج ندهد، وظیفه اش چیست؟
ج : کسب اجازه شوهر لازم نیست.می تواند بدون اجازه به حج برود.

س : 906- کسى درمرض موت برادرش را براى حج نایب می گیرد وشرط می کندکه در سال آینده باید به حج برود قطعه اى زمین به اومی دهدکه هزینه سفر حج کند نایب (برادرش ) تا هفت سال بعد از مرگ منوب عنه (برادرش ) زنده بود اما به حج نرفت.او هم در فرض موت پسر بزرگش را نایب می گیردکه حج براى برادرش انجام دهد پسر بزرگ او هم تا هفت سال به حج نمی رود سرانجام پسر خود منوب عنه تصمیم می گیردکه براى پدرش حج انجام دهد اما پسر عمویش (نایب دوم) چون دستى در حکومت وقت داشته است او را از راه بر می گرداند و مانع رفتن او می شود و به جاى او برادرکوچک خود را براى انجام حج یاد شده نایب می گیرد.این نایب هم بعد از پانزده سال حج را انجام می دهد.حالا سؤال این است : اولا: این حج که بعد از پانزده سال تاخیر، انجام شده است منوب عنه اصلى را برى الذمه می کند؟ ثانیا: محصول زمین که به عنوان هزینة حج به نایب داده شده بود مال ورثه منوب عنه است یا نایب؟ ثالثا: اصل زمین مال ورثه منوب عنه است یا نایب؟
ج : اولا: حج از منوب عنه ساقط شده است.ثانیا: محصول زمین مال کسى است که بذر و تخم از او بوده است اما اجره المثل زمین به میت بر می گردد.(براى میت مصرف کند) ثالثا: زمین مال منوب عنه است و تولیت آن به حاکم شرع است او می تواند هزینة حج میقاتى به نایب سوم بدهد و بقیه آن را در راه هاى نیک به نیابت از میت مصرف کند.

س : 907- مادرى وصیت می کند که فرزند بزرگش برایش حج انجام دهد اما هزینة آن را همه فرزندانش پرداخت کند پسر بزرگ در افغانستان بوده است و قادر به انجام حج نبوده است او به برادرکوچکش که در ایران است سفارش می کند که حج براى مادرش انجام دهد برادرکوچک از طرف مادر حج می کند آیا مادر برى الذمه می شود؟
ج : فرزند کوچک اگر حج را به نیابت از مادرش انجام دهد، مادر برى الذمه می شود.

س : 908- مستطیع اگر پیش از موسم حج مالش را به کسى هبه کند یا از دنیا برود حجش ساقط می شود؟
ج : در سال استطاعت و قبل از موسم اگر فوت کند حج از او ساقط می شود اما حق هبه مالش را ندارد زیرا حج بر عهده اش واجب شده است.

س : 909- کسى که مستطیع بوده است عمدا به حج نرفته است ویا نتوانسته است برود بعد از آن که از دنیا می رود ((ماترک)) او براى حج بلدى کفایت می کند آیا حج میقاتى او را برى الذمه می کند؟
ج : حج میقالى کفایت می کند.

س : 910- کسى که مستطیع بوده است وصیت می کند که فلان قطعه زمین فروخته شود و براى او نایب گرفته شود براى حج.با توجه به این که قیمت زمین هزینه حج بلدى را هم کفایت می کند آیا حج میقاتى او را برى الذمه می کند؟
ج : باید طبق وصیت عمل شود.اگر وصیت به حج بلدى کرده است، حج بلدى انجام شود.

س : 911 – اگر کسى درحال احتضار وصیت کند که ازثلث مالش برایش حج انجام داده شود اگرثلث مال ازهزینه حج بلدى بیشتر باشد زیادى مال، مال نایب است یا ورثه یا براى خود موصى میت مصرف شود؟
ج : اگر ثلث مال حج بلدى راکفایت می کند باید حج بلدى براى میت انجام داده شود و باقیماندة مال براى خود میت مصرف شود.

س : 912- کسى فوت می کند و از او چند فرزند دختر و پسر و چند قطعه زمین باقی می ماند.دختران سهم خود را از زمین به برادرشان می بخشند به شرط این که برادرشان براى پدرشان حجى انجام دهد وقت حج را هم معین نمی کنند.حالا دختران آن مرحوم از دنیا رفته اند اما پسرش زنده است و هنوز حج یاد شده را انجام نداده است آیا ورثه دختران می توانند ادعاکنند که چون به شرط مادر شان عمل نشده است، ارث مادر شان را از ماماى (دایى) شان بگیرند؟
ج : خواهرزادگان حق مطالبه ارث را ندارند زیرا وقت و سال معین براى انجام حج در نظرگرفته نشده است.البته تاخیر حج تا پایان عمر جایز نیست زیرا ظاهر حال نشان می دهد که خواهران انجام حج را در طول دو سه سال بعد از فوت پدر در نظر داشته اند.

س : 913- با توجه به سؤال پیشین اگر برادر پیش از آن که حج را انجام دهد فوت کند و به ورثه اش وصیت کند که حج را انجام دهند آیا ورثه خواهران حق مطالبه ارث را دارند؟
ج : ورثه خواهران حق فسخ هبه را دارند زیرا ماماى (دایى) شان به شرط هبه عمل نکرده است بنابراین حج نیابتى براى پدر بزرگ مادرى شان انجام دهند.

س : 914 – مستطیعى بدون این که حج انجام دهد از دنیا می رود، اموالى که از او مانده است کفایت مخارج سفر را نمی کند اما اگر زمینش را بفروشند می توانند حج انجام دهند آیا بر ورثه واجب است که زمین او را بفروشند یا قرض کنند و حج انجام دهند؟
ج : اگر میت وصیت بر حج بلدى کرده باشد بر ورثه واجب است که حج بلدى براى میت انجام دهند خواه زمین را بفروشند و خواه قرض کنند.اما اگر وصیت بر حج بلدى نکرده است می توانند حج میقاتى انجام دهند.

س : 915 – کسى وصیت کرده است که ورثه برایش نایب بگیرد و حج انجام دهد، در آن زمان ورثه مبلغ پنجاه هزارتومان به کسى می دهدکه نیابتا ازطرف میت حج انجام دهد.نایب دوبار اقدام به انجام حج می کند اما با مانع روبه رو می شود و نمی تواند به مکه مشرف شود بعد از آن نایب از دنیا می رود و به ورثه اش وصیت می کند که مبلغ یاد شده را به بازماندگان منوب عنه برگرداند اما ورثة منوب عنه ازگرفتن پول خوددارى می کنند.در این صورت وظیفه ورثه نایب و منوب عنه چیست؟
ج : این مسأله دو صورت دارد: 1- اگر نایب متعهد شده باشد که در برابر مبلغ پنجاه هزار تومان حج را انجام می دهد بدون این که زمانش را قیدکند حج بر عهدة او واجب شده است و باید ورثه نایب از ماترکش مصارف حج یاد شده راکنار بگذارند.2- اگر نایب شرط کرده باشد که اقدام می کند اما اگرکدام مانعى پیدا شد پول را به ورثه منوب عنه بر می گرداند در این صورت حج بر نایب واجب نیست و ورثة منوب عنه تنها حق گرفتن مبلغ پنجاه هزارتومان یاد شده را از ورثه نایب دارد.

س : 916- اگرکسى پیش ازموسم حج استطاعت پیداکرد حفظ آن واجب است؟
ج : حفظ استطاعت واجب است.

س : 917 – زنى که از نظر مالى استطاعت پیدا کرده است اما نمی تواند به تنهایی به حج برود و توانائى نداردکه یکى از محارم را با خود ببرد،وظیفه اش چیست؟
ج : اگر یکى ازمحارم اش مستطیع وعازم حج شد باید با او به حج بر ود و الا حج بر او واجب نیست.

س : 918 – اگر شوهر پیش ازموسم حج ((مهریه)) همسرش را به او بدهد آیا این زن با گرفتن مهریه اش که استطاعت براى حج پیدا کرده است می تواند آن را به پدرش تملیک کند و یا این که حفظ آن مبلغ براى رفتن به حج واجب است؟
ج : اگر بداندکه با مهریه اش می تواند حج انجام دهد وپولى غیر ازمهریه ندارد حفظ آن پول براى انجام حج واجب است.

س : 919 – کسى که هم بدهکار است و هم حج واجب بر عهده اش است از دنیا برود و ماترک او براى پرداخت بدهکارى و انجام حج کفایت نکند وظیفه ورثه اش چیست؟
ج : در این صورت پرداخت بدهکارى مقدم است.اگر ورثه تبرعا از طرف میت حجى انجام دهند میت برى الذمه می شود، اگرچه حج میقاتى باشد.

س : 920- چند قطعه زمین به کسى ارث میرسد اما مردم منطقه شهادت می دهندکه زمین هاى یاد شده را پدرش (مورث ) از مردم گرفته است با این فرض آیا کسى که اکنون ذوالید است مالک زمین و مستطیع براى حج به حساب می آید؟
ج : اگر دو نفر مؤمن ظاهر الصلاح شهادت می دهندکه زمین ها را پدر این شخص غصب کرده است این شخص مالک زمین و مستطیع براى حج نیست.

س : 921 – کسى که پنج سال پیش مستطیع شده وبه حج نرفته است واکنون که مخارج سفر حج زیاد شده است و توانایى انجام حج را ندارد وظیفه اش چیست؟
ج : چون حج بر او واجب شده است باید انجام دهد حتى با پول قرض.

س : 922 – زنانى که مسایل شرعى را نمی دانند و زمین هاى موروثى خود را به ذوى الارحام شان هبه می کنند و حال این که از نظر شرعى با داشتن زمین موروثى مستطیع به حساب می آیند آیا هبه چنین زمینى از نظر شرعى صحیح است؟
ج : هبه صحیح است اما حج واجب بر عهده زنان یاد شده می ماند و احوط این است که موهوب له، از طرف آنها نایب میقاتى براى حج بگیرد.

س : 923 – با توجه به سؤالى پیشین اگر زنان یاد شده مستطیع به حساب آیند چه کسى براى آنان حج انجام دهد ورثه یا موهوب له؟
ج : اگر میراثى به پسران آنان رسیده است، پسران آنان باید حج انجام دهند و اگر میراثى به پسران نرسیده است اولی و احوط آن است که موهوب له نایب میقاتى براى حج ازطرف آنان بگیرد.

س : 924- کسى که از سال 1360 تا 1371 در ایران کارکرده است و مبلغ پانصد هزار تومان جمع کرده و اکنون مبلغ سیصد هزاران را براى رهن خانه داده است مستطیع به حساب می آید؟
ج : فعلا مستطیع نیست اما اگر در سال هاى1363 و1364که هزینه حج کم بود توانایى رفتن به مکه و مخارج خانواده اش را داشته است حج بر عهده اش واجب شده است.

س : 925- کسى وصیت می کند که زمین هایش چهارتقسیم شود، سه قسمت مال ورثه و یک قسمت مال وارثى که براى مورث حج انجام می دهد.یکى از فرزندان او حج براى او انجام می دهد اما بقیه ورثه می گویند تو تنها مخارجى را که در سفر حج کرده اى حق دارى اما زمین مشترک است در بین همه ورثه؟
ج : سهمی راکه موصى براى حج تعیین کرده است مال کسى است که به حج رفته است دیگران حق ندارند.

س :926 – کسى که به تایید چهل نفر از اهالى قریه مبتلا به جنون بوده است و در همان حال براى خواهرزاده اش وصیت می کند که از طرف او حجى به جا آورد.خواهرزاده اش پس از فوت ماماى (دایى) خود زمین مرهونه دایی خود را با پرداخت رهن از مرتهن می گیرد حالا سؤال این است : 1- با توجه به جنون موصى آیا وصیت او براى انجام حج نافذ و قابل قبول است؟ 2- آیا خواهرزاده اش می تواند مصارف سفر حج را از زمین یاد شده بگیرد؟
ج : اگر ماماى (دایى) این شخص در زمان استطاعت عقل داشته است ورثه براى انجام حج از طرف او نایب بگیرند اما اگر از اول جنون داشته و تا زمان مرگ برطرف نشده است، حج بر ذمه او مستقر نشده است.

س : 927 – زنى که شوهر دارد مقدارى زمین از طریق ارث به او می رسد و او زمین هاى موروثى خود را به فرزندانش هبه می کند با توجه به این که نفقه زن یاد شده بر عهدة شوهرش بوده است و زمین هاى موروثى هزینه حج او و حتى همراهش را در صورت لزوم کفایت می کرده است : 1- آیا این زن مستطیع به حساب می آید؟ 2- آیا نایب گرفتن زن براى حج در صورتى که خودش در قید حیات است صحیح است؟ 3- در صورت صحت نیابت، نایب بلدى بگیرد یا میقاتى؟
ج : 1- مستطیع به حساب می آید.2- اگر می تواند به تنهایی یا همراه کسى به مکه برود باید برود و اگر نمی تواند باید نایب بگیرد.3- گرفتن نایب بلدى احوط است.