س : 538 – کسى که تعدادى چوب دارد و از دنیا می رود، ورثه بدون این که خمس چوب ها را پرداخت کند از آن ها در خانه مسکونى خود استفاده می کنند آیا به این چوب ها خمس تعلق می گیرد؟
ج : خمس در زمان حیات مالک تعلق گرفته است باید پرداخت شود.
س : 539 – پولى که حواله داده شده است اگر – اصلا – به دست نیاید چه حکمی دارد؟
ج : اگر یک سال در نزد صاحبش مانده باشد خمس دارد.
س : 540- طلابى که سه ماه مشغول تحصیل و نه ماه مشغول کارند آیا می توانند در طول سال از سهم امام (ع ) مصرف کنند؟
ج : در ا وقات کار از دستمزد خودشان و در هنگام تحصیل از سهم امام (ع) استفا ده کنند.
س : 541- کسى که سرسال دارد اما پیش از رسیدن سرسال پول نقدى یا غیر نقدى به سادات فقیر به نیت خمس می دهد چنین کارى دربین سال جایز است؟
ج : اگر از اول از مجتهد اجازه بگیرد کفایت می کند.
س : 542 – کسى که تا کنون خمس نداده است و می خواهد خودش را ((برى الذمه)) کند باید ازهمة اثاث خانه مانند فرش و لباس کهنه و نو، پول نقد، جهیزیه دختر و خواهرش و اموالى که از آغاز بلوغ تا کنون مصرف کرده است ویا تلف شده است اخراج خمس کند و درصورت مصالحه با حاکم شرع آیا مصالحه با پول نقد تلف شده هم می شود؟
ج : به حاکم شرع رجوع کنید تا همه را در نظرگرفته و مصالحه کند.
س : 543- کسى در افغانستان سال خمسى داشته است اما از زمانى که به ایران آمده است خمس خود را حساب نکرده است هر چند که تصمیم داشته است با همین پولى که خمسش حساب نشده است لباس و خانه تهیه کرده است و به زیارت حج و عتبات رفته است آیا نماز، حج و…او صحیح است؟
ج : نماز و حج او باطل است در صورتى که لباس احرامی وگوسفند فربانى خود را از پول غیر مخمس تهیه کرده باشد.
س : 544- کسى دوازده سال پیش خمس مالش را تصفیه و از همان پول تصفیه شده خانه اى را به مبلغ یکصد هزار تومان درست کرده است و بعد از آن حساب نداشته است.خانة یاد شده را به مبلغ سیصد هزار تومان می فروشد قیمت خانه را به علاوه پول دیگرى که داشته است و مبلغى هم قرض گرفته است در حدود هشتصد هزار تومان خانه رهن کرده است آیا به پول رهن خانه خمس تعلق می گیرد؟
ج : مبلغ صد هزار تومان از هشتصد هزار تومان پول رهن چون تخمیس شده، خمس ندارد.اما مبلغ هفتصد هزار تومان باقى مانده را هر وقت از راهن گرفت باید خمسش را حساب کند.
س : 545 – کسى درخانة خود قالى می بافد پس از آن که سر سال خمسى می گذرد قالى یاد شده بافته می شود صاحب قالى آن را می فروشد و براى خانواده اش لباس و لوازم مورد نیاز ضرورى خانه را می خرد.آیا به قیمت قالى خمس تعلق می گیرد؟
ج : اگر خمس تار و پود آن پرداخت شده باشد خمس ندارد و اگر نشده باشد قالى نیم بافته در سرسال خمسى قیمت گذارى می شود و خمس آن پرداخت می شود نه قیمت قالى بافته شده وکامل.
س : 546- کسى از افغانستان به ایران می آید بر اثر تلاش وکوشش وکار براى خود وسایل خانه می خرد و اندکى پول به افغانستان می فرستد اما اکنون بدهکار است.آیا وسایل خانه و پولى که به افغانستان فرستاده است خمس دارد؟
ج : هر پولى که به مدت یک سال در نزد صاحبش بماند خمس دارد.اگر یک سال نماند، ظرف و…بخرد ویا به افغانستان بفرستد و قبل از رسیدن سر سال مصرف شود، خمس ندارد.
س : 547 – کسى همسر سیده داردکه از شوهر قبلى اش که فوت شده است دخترى نه ساله و دو پسر هفت و هشت ساله دارد.آیا فرزند این زن مستحق خمس هستند؟
ج : اگر پدر فوت شده فرزندان این زن سیده هم سید باشد و دخترش نه سال را کامل کرده باشد گرفتن خمس برایش جایز است اما براى پسران جایز نیست زیرا به بلوغ نرسیده اند مگر این که ولى و قیّم منصوب ازطرف حاکم شرع خمس را بگیرد و براى آنها مصرف کند.
س : 548- آیا خمس به اموال مهاجرین افغانى در ایران تعلق می گیرد؟ زیرا برخى می گویند خمس بر اینها واجب نیست چون مشکلات وگرفتارى و مخارج خانه و بازگشت به وطن و…دارند.
ج : اگر منافع کسب مهاجرین به سرسال خمسى آنان برسد خمس تعلق می گیرد.فرقى بین مهاجر و غیر مهاجر نیست.
س : 549- برخى از علماء خانه و اموال مهاجرین افغانى را مصالحه می کنند آیا این کار صحیح است؟
ج : این مسأله سه صورت دارد: 1- اگر لوازم خانه با پولى خریدارى شده باشد که سرسال خمسى آن پول نرسیده بوده است خمس ندارد.2- اگر لوازم خانه با پول خمسى خریدارى شده باشد، لوازم خانه خمس دارد و باید پرداخت شود.مصالحه صحیح نیست.3- اگر لوازم خانه با پولى خریدارى شده باشد که نمی داند خمس به آن پول تعلق گرفته است یا نه، تنها در این صورت لوازم خانه مورد مصالحه قرار می گیرد.به شرط این که مصالحه کننده وکیل مجتهد باشد یا اجازه ازمجتهد داشته باشد.
س : 550- مناطقى که از فضله حیوانات به جاى هیزم براى سوخت استفاده می کند یعنى زمستان فضله را جمع تابستان خشک و زمستان دوم مصرف می کنند و همچنین خرید و فروش می کنند آیا خمس دارد و از چه زمانى خمس تعلق می گیرد؟
ج : اگر اول برج حمل(مثلا) سرسال خمسى شان همان (چلمه)تر را قیمت گذارى وخمس آن را پرداخت کنند کفایت می کند دوباره خمس ندارد.
س : 551 – کسى در مدت یک سال ازکارگری پولى به دست می آورد و از سوى دیگر ازدواج را براى خود ضرورى می داند آیا لازم است خمس پول خود را پرداخت کند؟
ج : اگر در بین سال ازدواج و مصرف کند خمس ندارد اگر مصرف نکرده است باید خمس آن را پرداخت کند اما ربحى که در سال ازدواج عاید شده ومصرف ازدواج گردیده است خمس ندارد.
س : 552 – کسى که با اجازه پدر و مادرش از افغانستان به ایران می آید و درآمدش بیش از مصرفش است اگر درآمدش را به افغانستان بفرستد پولى برایش باقی نمی ماند که به سرسال برسد آیا تعیین سرسال برایش لازم است؟
ج : واجب است که سر سال داشته باشد و روزى که بر سر کار می رود همان روزرا سرسالش حساب کند و هر مبلغى که به سر سالش برسد خمس دارد و باید پرداخت کند.
س : 553 – آیا می توان خمس را در پآیان هر ماه پرداخت کرد؟
ج : مانعى ندارد، ولى این تخمیس بر ضرر مالک می باشد زیرا مؤنه و مصرفش از پول مخمس می شود.
س : 554 – کسى که چهار میلیون تومان پول نقد دارد مبلغ دو میلیون و هفتصد هزار تومان آن را براى قیمت ماشین سوارى ومبلغ یک میلیون وصد هزار تومان آن را براى رهن خانه داده است باقیمانده چهار میلیون موجود است.در سال 1373 مصالحه کرده است.سر سال خمسى هم ندارد اما هر سال خمس داده است.آیا به این چهار میلیون خمس تعلق می گیرد؟
ج : اگر مبلغ یاد شده را درمدت چند سال به دست آورده است خمس دارد و هر مبلغى که به عنوان خمس تا کنون پرداخت کرده است ازخمس کم می شود.اگر شان و موقعیتش اقتضاء می کند که ماشین شخصى داشته باشد ارباح سال خرید ماشین خمس ندارد و اگر موقعیتش اقتضاء نمی کند همان ارباح سال خرید ماشین هم خمس دارد.
س : 555 – کسى مبلغ دوصد هزار تومان پول تصفیه شده از خمس داشته است.این مبلغ مصرف می شود آیا می تواند از ارباح کسب سال آینده مبلغ یاد شده را کنار بگذارد.و خمس باقیمانده را بدهد؟
ج : احوط این است که چنین کارى نمی تواند.
س : 556 – کسى که براى اداى وجوه شرعى سر سال ندارد فوت می کند بعد از فوت او آیا خمس به همه اموال او تعلق می گیرد یا تنها به ارباح فوتش؟
ج : اگر در سالهاى پیش خمس به امور مصرف شده اش تعلق گرفته باشد باید خمس آن از(ترکه) پرداخت شود اما اگر ورثه کبیر باشند – احتیاطاً- خمس ارباح سال فوت را نیز پرداخت کنند و اگر صغیر باشند واجب نیست.
س : 557 – اگر انسان براى پرداخت خمس به سید فقیر ابن سبیل دسترسى به مجتهد یا نماینده اش نداشته باشد و یا این که دسترسى نیاز به فرصت و وقت داشته باشد وظیفه اش چیست؟
ج : اگر سید ابن سبیل یا مضطر باشد جایز است که به اندازه رفع احتیاجش به او پرداخت شود و بعداً اجازه گرفته شود.
س : 558 – کسى که زمین مواتى را احیاء و زراعت می کند آیا خمس به آن تعلق می گیرد.در صورت تعلق خمس از اصل زمین پرداخت یا از قیمت آن، از زمان احیاء بدهد یا بعد از آن؟
ج : درپرداخت خمس از اصل زمین یا قیمت آن مخیر است.هر مبلغى که الان قیمت دارد پرداخت شود.
س : 559- طلبه اى که به خاطر بیمارى اکنون مشغول تحصیل نیست مبلغ سیصد و پنجاه هزار تومان دارد که خانه رهن کرده است وضعیت زندگى اش هم بد نیست آیا وقتى که پول را گرفت خمس آن را پرداخت کند.اگر نکند نمازش اشکال دارد؟
ج : وقتى که پول راگرفت خمس دارد و اگر پرداخت نکند، فرش و لباس بخرد نمازش باطل است.
س : 560 – آیاخمس به میراث وهبه هم تعلق می گیرد؟
ج : خمس به میراث تعلق نمی گیرد وهمچنین به هبه اگر تا سر سال باقى نماند اگر باقی بماند خمس آن پرداخت شود.
س : 561- کسى صغیر بوده است بعد ازبلوغ باکار وکوشش سرمایه اى پیدا می کند و می خواهد سر سال تعیین و خمس خود را پرداخت کند آیا از همه اموال خود خمس حساب کند؟
ج : خمس پول نقدى را پرداخت کند اما درباره خمس لوازم خانه باید براى مصالحه به حاکم شرع رجوع کند.
س : 562 – کسى که بدون وصیت از دنیا رفته است متدین بوده است اما هیچ گونه اثرى از حساب وجوه شرعى اموالش به دست نیامده است حتى همسرش هم خبر ندارد.از او دو فرزندکبیر و دو فرزند صغیر باقى مانده است آیا خمس به همه اموالش تعلق می گیرد؟
ج : ورثه وظیفه نداردکه خمس ما ترک را حساب کنند اما اگر دو فرزند کبیر از سهمیه خودشان از میراث به نیابت پدر خمس بدهند، در حق پدرشان، احسا ن کرد ه ا ند.
س : 563- کسى که درکودکی پدرش را از دست می دهد وقتى که به بلوغ می رسد خمس تمام اموالش (لوازم خانه، گا و، گوسفند و…) را پرداخت کند؟ ج : اموالى که از پدر به ارث رسیده است خمس ندارد و چیزهایی را که خودش دربین سال خریده است هم خمس ندارد اما اگرکارکرده است وپولش به مدت یک سال در نزدش مانده است خمس به آن تعلق می گیرد و اگر فرش و ظرفى با آن پول بخرد باید خمسش را حساب کند.
س : 564- کسى که به مدت شش ماه در ایران کارکرده است و بدون وصیت فوت کرده است، معلوم نیست که سر سال خمسى اش در افغانستان چه وقت است با توجه به این که در افغانستان فرزندان صغیر دارد، می توان خمس پولش را حساب کرد؟
ج : چون ورثه صغیر دارد خمس پولش حساب نمی شود.
س : 565- بعضى از مهاجرینى که در ایران مشغول کارند، فرزندان یا بستگان واجب النفقة شان در افغانستان در تنگدستى به سر می برند و مبلغى را قرض می گیرند در حالى که توان پرداخت آن را ندارند آیا کسانى که نفقه آنان را می دهند می توانند مبلغ مذکور را در سر سال تخمینآ یا تعیینا کسر و خمس باقى را حساب کنند؟
ج : اگر واجب النفقه زن یا فرزندکوچک باشد به مقدار نفقه کسر و خمس باقى حساب می شود.اگر پدر یا مادرکارگران براى نفقه خود قرض کرده باشند کارگران مهاجر می توانند پیش ازرسیدن سر سال قرض شان را اداکنند و اگر ادا نکنند در سر سال خمسى مبلغ بدهکارى پدر و مادرکسر نمی شود.
س : 566- آیا معاشرت باکسى که سهم امام (ع ) را نمی پردازد ومهمان شدن و غذا خوردن در خانة او اشکال شرعى دارد؟
ج : اگر قطع معاشرت او را وادار به پرداخت خمس می کند باید قطع معاشرت شود وگرنه، مهمان شدن و غذا خوردن در خانه او جایز است.
س : 567- کسى که امسال مقدارپنجاه سیر تخم و بذرجو وگندم می کند و خمس آن را می دهد، در سال آینده صد سیر و در سال سوم یکصد و پنجاه سیر تخم و بذر می کند، منتها ازتخم اضانه بر تصفیه شده خمس بدهد یا این که تخمی راکه تصفیه کرده است هم بدهد؟
ج : اگر تخم را پیش از رسیدن به سر سال خمسى پاشیده است خمس ندارد و اگر تا سر سال باقى مانده است باید خمس آن را بدهد.
س : 568- کسى از ارباح کسب خود براى پسرش همسرى آورده است و اکنون بدهکار است همین شخص از ابتداى تحصیل علوم دینى پسر یکى از سادات مصارف او را پرداخت کرده است.آیا مصارفى که براى این طلبة سید پرداخت کرده است بدل از خمس حساب می شود؟
ج : اگر پولى که خرج عروس شده است یک سال در نزد پدر داماد بوده است خمس دارد و اگر یک سال نمانده است خمس ندارد.مخارج و مصارف طلبة سید را اگر به قصد خمس پرداخت کرده باشد در صورتى که از خمس بدهکار باشد کفایت می کند.اما اگر،(محضا لله ) پرداخت کرده است بدون نیت خمس،کفایت نمی کند.