احکام خمس

خمس در اسلام
سوال: [348]  لطفاً حکم شخصی را بیان فرمایید که در مجله و کتاب می¬نویسد:
«خمس نه از ضروریات دین است و نه ضروریات مذهب و منکر آن نه از اسلام خارج می¬شود و نه از مذهب شیعه، چون این مسئله از اوایل اسلام اختلافی بوده است و در مذهب شیعه اختلاف بحدّی است که پانزده تا قول وجود دارد»
جواب: اصل وجوب خمس از ضروریات مذهب بلکه از ضروریات دین است، آیات و روایات بلکه اجماع مسلمین بر اصل وجوب خمس دلالت دارند، از جمله آیه 41 از سوره انفال و روایات متواتره دلالت کننده بر وجوب خمس هستند؛ گرچه در متعلق خمس اختلاف است. برای مطالعه ادله و تفصیل مطلب می¬توانید به کتاب «¬مباحث فقهیه¬» ما، که یک جلد آن به مباحث خمس اختصاص یافته مراجعه نمایید.
خمس وام قرض الحسنه
سوال: [349]  اگر کسی مقداری پول وام بگیرد و بعد از گذشت یک سال هنوز چیزی از آن را خرج نکرده آیا باید خمس آن را بدهد؟
جواب: اگر آن وام را ادا کرده باشد، هر مقداری از وام که ادا کرده است و آن پول وام هنوز مصرف نشده است، خمس بر آن مقدار واجب است؛ اگر بخشی از وام یا تمام آن را ادا نکرده خمس ندارد.
خمس مال نذر امام حسین(ع)
سوال: [350]  مالی نذر مخصوص امام حسین (ع) است که در محرّم مصرف شود آیا خمس دارد؟ یا خیر.
جواب: اگر نیت کرده باشد که این گوسفند را نذر می¬کنم برای خدا ثوابش از امام حسین(ع)؛ چون با نیت نذر شرعی محقق نمی¬شود بر این گوسفند خمس تعلق می¬گیرد؛ ولی چنانچه نذر شرعی بوده، که اسم خداوند در نذر برده شده باشد و نیتش را در زبان جاری کرده باشد، به این صورت که «از خدا بر من است که این گوسفند را در راه خدا ذبح کنم و ثوابش را به امام حسین(ع) هدیه کنم»، این گوسفند در این فرض خمس ندارد، البته بشرطی که اگر گوسفند را در خانه بزرگ کرده باشد، قبل از نذر خمس آن را داده باشد.
خمس اموال کودک و هدیه
سوال: [351]  آیا بر وجوهی مانند عیدی و هدیه که شخص از بدو تولد تا زمان تکلیف جمع می¬کند خمس تعلق می‌گیرد؟
جواب: عیدی و هدیه در زمان بلوغ اگر یک سال باقی بماند خمس به آن تعلق می¬گیرد، هدیه و عیدی قبل از بلوغ خمس ندارد.
سوال: [352]  من در لندن زندگی می¬کنم، که سه طفل دارم دولت ماهیانه مقداری پول را به تمام اطفال بدون در نظر داشت شرایط مالی والدین شان می¬دهند؛ اگر این پول به مصرف نرسد و پس انداز شود، آیا خمس دارد یا نه؟ بازهم یاد آور می¬شوم که این پول را برای اطفال خود پس انداز می¬کنم.
جواب: به پول اطفال خمس تعلق نمی¬گیرد.
خمس مال الارث
سوال: [353]  شخصی بعد از مرگش مبلغی برای خانواده¬اش ارث گذاشته که بالای شخصی قرض بوده است. آیا این پول خمس دارد؟
جواب: اگر آن مرحوم در زندگی سر سال خمسی داشته پرداخت خمس آن لازم نیست و اگر سرسال خمس نداشته ورثه کبیر با حاکم شرع مصالحه کنند.
خمس مال مراجع
سوال: [354]  آیا خود مراجع تقلید مانند دیگر مردم، خمس می-دهند؟
جواب: بله خود مراجع مانند سایر مردم مکلّف به پرداخت خمس هستند.
خمس پول رهن منزل
سوال: [355]  نظر مبارک در مورد خمس پول رهن منزل چیست؟ آیا تا زمانی که در رهن است خمس ندارد؟ یا اینکه اگر بعد از رهن تا پایان سال خمسی هزینه نشود خمس به آن تعلق می-گیرد؟ اصولا آیا به پول رهن منزل خمس تعلق نمی¬گیرد یا فقط پرداختش واجب نیست؟
جواب: پول رهن خانه در صورتی که اگر آن را بدهد مجبور می-شود برای رهن خانه پول قرض کند دادن خمسش واجب نیست و این گونه افراد تا زمانی که نیاز به خانه رهنی داشته باشد با شرطی که ذکر شد، پرداخت خمس آن پول واجب نیست.
کسر وام و بدهی از سرمایه
سوال: [356]  کسی که بدهکار وام است آیا هنگام محاسبه خمس باید مقداری که بدهکار وام است را از اموال و دارایی¬اش کسر نماید؟
جواب: اگر برای مؤنه ومصارف زن و بچه وام گرفته باشد می‌تواند آن وام را استثناء کند.
سوال: [357]  اگر شخصی بعضی اموالش نظیر گندم و امثال آن، از سر سال اضافه بیاید، منتهی بدهکار باشد، آیا این اضافه را از مقدار بدهکاری خود کسر کند یا بدون در نظر گرفتن بدهکاری خمس را پرداخت کند؟
جواب: اگر قرضش در مؤنه همان سال بوده، می¬توانند کسر کند.
سوال: [358]  فردی است که ده هزار افغانی قرض دار است و منفعت امسال او نیز ده هزار افغانی می¬باشد، آیا به این مبلغ ده هزار افغانی خمس تعلق می¬گیرد؟ یا خیر.
جواب: اگر قرض برای مؤنه همان سال بوده، پرداخت خمس آن مبلغ لازم نیست.
شرایط مال متعلق خمس
سوال: [359]  شخصی کالایی(مثلاً فرشی) خریده و سال خمسی-اش فرا رسیده و هنوز هیچ استفاده¬ای از آن نکرده اما هنوز پول آن کالا (فرش) را نداده است، حال آیا این کالا متعلق خمس است؟ یا خیر.
جواب: اگر تا سر سال قیمت آن را نداده باشد آن فرش خمس ندارد؛ ولو استفاده نکرده باشد، اما اگر قیمت آن را داده و استفاده نکرده است، جز منافع سال حساب می¬شود باید خمس آن را بدهد.
سوال: [360]  من یک سال و چند ماه می¬شودکه یک موتر (ماشین) خریده¬ام همه پولی که برای خرید موتر داده¬ام کمی خودم داشتم و مقدار دیگرش را قرض گرفته بودم، طی چهار ماه تأدیه کردم و حالا این موتر در نزدم هست، آیا من باید خمس بپردازم؟ یا خیر.
جواب: در فرض سؤال اگر موتر را برای کار و در آمد پولی خریده باشید خمس آن موتر واجب است، اگر برای ضرورت خودت و زن و بچه¬ات گرفته باشید و پولش از بین سال بوده است خمس ندارد.
سوال: [361]  بنده در اواخر سال 2004 شروع به کار کردم در آن زمان هفده سال داشتم و خرج و خوراکم را برای ازدواج پس انداز می¬کردم و تا سال 2007 که ازدواج کردم پس انداز کردم و خمس آن را ندادم، می¬شود به بنده بگویید تکلیف چیست؟
جواب: هر مقدار که یکسال از پس انداز آن سپری می¬شود پرداخت خمس آن واجب است و ازدواج مانع از تعلق خمس نمی¬شود؛ مگر اینکه اگر ازدواج نکند در حرام مبتلا می¬شود.
سوال: [362]  آیا در طلاجات زنان خمس تعلق می¬گیرد یانه؟ معیار آن چیست؟
جواب: اگر سر سال خمسی داشته باشد و از در آمد بین سال به مقدار شأنش طلا خریده باشد آن طلا‌ها خمس ندارد و اگر سر سال خمسی ندارد با حاکم شرع مصالحه کند.
سوال: [363]  در مواردی که تهیه جهیزیه مورد نیاز است (مثلا دختر در آستانه ازدواج است، یا تهیّه آن جز به صورت تدریجی ممکن نیست) آیا خمس دارد؟
جواب: در فرض سؤال اگر دختر در طول سال¬هایی که جهزیه را تهیه می¬کند از آن جهزیه استفاده ¬کند ولو برای دو سه بار مانند عروسی¬ها و جشن¬ها و مهمانی¬ها و امثال آن در این صورت خمس به آنها تعلق نمی¬گیرد.
سوال: [364]  شخصی یک قطعه زمین را در میان سال خریداری نموده و حال که سر سال خمسی وی رسیده است، آیا به این زمین خمس تعلق می¬گیرد یا نه در صورتی که وی خانه شخصی ندارد و می¬خواهد در آینده آن را آباد کند؟
جواب: در فرض سؤال خمس تعلق می¬گیرد.
سوال: [365]  شخصی مقدار زمینی از پول چند سال کارگری خود خریده است، در واقع این منزل در افغانستان می¬باشد، آیا به این زمین یا قیمت آن خمس تعلق می¬گیرد یا نه؟
جواب: اگر برای نیاز شخصی خریده، قیمت خرید آن را تخمیس کند و اگر برای فروش خریده، خمس قیمت فعلی زمین را باید بدهد.
سوال: [366]  یک تخته قالی ابریشم را پیش از سال خمسی تمام کردم، ولی کرایه¬ی آن را نه ماه بعد از سال خمسی دریافت نمودم و پول آن را قبل از سال خمسی آینده مصرف کردم، آیا به این پول خمس تعلق می¬گیرد؟
جواب: در فرض سوال پرداخت خمس آن در این سال واجب نیست.
سوال: [367]  شخصی در منزل خودش چندتا چرخ خیاطی دارد، لباس می¬دوزد و خرج خانواده¬اش را تأمین می¬کند، آیا به این چرخ¬ها وجوهات شرعی تعلق می¬گیرد یا نه؟ یادآور می¬شوم که این چرخ¬ها از درآمد روزمره خریداری شده است، این فرد یک ماشین سواری هم دارد که این¬ها را طی مدت سه سال به دست آورده است، این شخص تاکنون سر سال هم نداشته، حالا می-خواهد خانه¬اش را حساب کند، لطفاً تکلیف را بیان کنید.
جواب: اگر روی چرخ¬های خیاطی کار می¬کند و وسیله درآمد است، خمس آنها را باید پرداخت کند در مورد ماشین سواری، اگر مورد نیاز شخصی است و شأنش اقتضا می¬کند و از درآمد بین سال خریده و یا از پول مخمس خریده، خمس ندارد و اگر وسیله درآمد باشد یا از پول غیر مخمس خریداری شده باشد باید خمس آن را پرداخت کند.
سوال: [368]  اینجانب زمینی را در غزنی خریده¬ام و یک سال از آن موقع گذشته است، فعلاً در خانه¬ای اجاره¬ای زندگی می¬کنم. پول هم ندارم که بسازم، حال حساب سرسال آن چگونه است؟
جواب: در فرض سؤال، پرداخت خمس آن واجب است.
سوال: [369]  جوانی که برای ازدواج پول جمع می¬کند آیا شامل خمس می¬شود؟
جواب: اگر یکسال از آن بگذرد، پرداخت خمس آن واجب است.
روش محاسبه خمس مغازه
سوال: [370]  آیا کسی که مغازه دارد باید هر ساله سر سال خمسی، خمس همه اجناس مغازه¬اش را پرداخت نماید؟ (با توجه به اینکه اجناسی که الان داخل مغازه است جدید است، یعنی تقریبا هر ماه یک بار همه اجناسش به فروش می¬رسد و دوباره جنس برای فروش می¬آورد).
جواب: باید در سر سال خمسی خمس اجناس مغازه را بدهد مگر اینکه آن اجناس از پولی خریده شده باشد که خمس آن پول را داده است، که در این صورت فقط ترقی آن اجناس خمس دارد و خود اجناس خمسی نیست.
وظیفه وکلا نسبت به وجوهات
سوال: [371]  وکلای حضرتعالی در خصوص جمع آوری وجوهات شرعیه؛ پس از اخذ وجوهات ازطرف مؤمنین و مقلدین حضرتعالی، آیا عین وجوهات مأخوذه را باید به دفتر یا به حساب بانکی که در سایت حضرتعالی مندرج شده است منتقل نمایند؟ یا پرداخت مقدار معادل آن کفایت می‌کند؟
جواب: لازم نیست عین وجوهات را بدهد. بلکه مبلغ معادل را بدهند کافیست.
تصرف در مال غیر مخمس
سوال: [372]  کسی که سر سال خمسی ندارد، نذورات و ختم قرآن با پول غیر مخمس چه حکمی دارد؟
جواب: تصرفات در مالی که خمس آن داده نشده جایز نیست، چه نذر باشد یا ختم قرآن و امثال آن.
نفقه از پول غیر مخمس
سوال: [373]  خانمی هرچه شوهرش را نصیحت می¬کند که خمس اموالت را بپرداز مرد به نصیحت¬های همسرش اعتنایی نمی¬کند و خمس نمی¬دهد حال وظیفه خانمش نسبت به نفقه¬ای (پول یا جنسی) که شوهر به خانمش می¬دهد چیست؟ آیا می¬تواند از آن استفاده کند؟
جواب: می¬تواند مصرف کند، ولی باید مکرراً شوهر را ترغیب به دادن خمس کند.
حج با پول غیر مخمس
سوال: [374]  تمام مخارج حج را شوهرم بر عهده گرفته است، ولی می¬دانم که اهل خمس نیست و من از خود مالی ندارم، تکلیف من در ارتباط با هزینه رفت و برگشت، ارز، لباس احرامی و قربانی چیست؟ خمس این‌ها بر عهده کیست؟
جواب: اگر بدانید که آن پول¬ها متعلق خمس است تصرف در آن پول¬ها بدون پرداخت خمس جواز ندارد و اگر سر سال خمسی ندارد، شما می¬توانید مصرف حج را با حاکم شرع مصالحه کنید.
سوال: [375]  بعضی از اشخاص که از اول عمرشان حساب و کتابی نسبت به خمس ندارند و با همین وضع به حج تمتع و عمره مفرده می¬روند حج اینها چه حکمی دارد؟
جواب: صحّت حج ایشان محل اشکال است، مگر اینکه با حاکم شرع نسبت به خمس اموالش مصالحه کند.
شرایط ادای خمس
سوال: [376]  در برخی از مناطق افغانستان «دادن دختر به عوض خمس»، رایج است، فتوای حضرتعالی راجع به این مسئله چیست؟
جواب: کسی که خمس مال خود را می¬دهد باید از مال بدهد و دختر مال نیست، چون انسان حر و آزاد قابل معاوضه و داد و ستد نیست، لذا این کار مجوز ندارد و شرعاً حرام است.
سوال: [377]  لطفا بفرمایید که اینجانب چه مقدار از خمس مالم را می-توانم مستقیما به سادات مستحق بدهم؟ (اگر می¬توانم آیا می¬شود طلب قبلی¬ام را از سید نگیرم و عوض خمس حساب کنم)
جواب: در فرض سؤال، دادن سهم سادات به سادات مستحق نیاز به اجازه اینجانب دارد، کسانیکه اجازه خصوصی بخواهند برای شان اجازه می¬دهم؛ اما اجازه عام برای مصرف خمس در مورد سادات داده نمی¬شود.
مستحقین خمس
سوال: [378]  کسانی که مادر آنها سید است یعنی از جهاتی حکم سیّد دارند، و از جهاتی ندارند، آیا می‌توانند خمس بگیرند؟ یا خیر.
همچنین آیا می¬توانند از لباس مخصوص سادات استفاده کنند و خود را منتسب به پیامبر(ص) و حضرت زهرا(ع) نمایند؟ یا خیر.
جواب: اگر پدر شان سید نباشد سید گفته نمی¬شود و مستحق خمس نیستند.
همکاری با کسی که اهل خمس نیست
سوال: [379]  حکم همکاری با شریکی که خمس نمی¬دهد، چگونه است؟ آیا ما (که اهل خمس و حساب وکتاب هستیم) می¬توانیم به شراکت مان ادامه بدهیم؟ یا خیر. در چنین شرایطی وظیفه امر به معروف و نهی از منکر بر ما تا چه اندازه واجب است؟
جواب: شرکت با چنین افرادی اشکال ندارد؛ اگر شما امر به معروف و نهی از منکر بکنید و خمس حصه¬ی خود را حساب نمایید کافیست.