سوال: [498] شخص «الف» ساختمانی یک طبقه را که زمین آن موقوفه است در رهن بانک قرار می¬دهد، بعد از مدتی شخص «الف» ساختمان را خراب می¬کند و کلیه حقوق استیجاری خویش در زمین موقوفه را به شخص «ب» انتقال می¬دهد، شخص «ب» بدون اطلاع از رهن بانک اقدام به ساخت پنج طبقه آپارتمان مینماید، سوال اینکه آیا این پنج طبقه در رهن بانک قرار دارد؟ یا خیر.
جواب: اگر اصل زمین وقف و قابل بیع و شراء نباشد و فقط ساختمان را رهن قرار داده باشد، بعد از اینکه ساختمان اول را خراب کرد حق بانک در ذمه مرتهن قرار می¬گیرد نه زمین و طبقات ساختمان؛ لذا بانک در این پنج طبقه حق ندارد.
ربا در رهن و اجاره
سوال: [499] آیا جایز است که خانه یا منزلی را گرو کنیم (یعنی پول به صاحب خانه بدهیم در عوض خانه اش در اختیار ما باشد) و در آن زندگی کنیم؟
جواب: در فرض سؤال اگر پیشنهاد از طرف صاحب خانه باشد، یعنی بگوید: من خانه¬ام به کسی رهن می¬دهم که فلان مبلغ پول را برای من بدهد و گیرو کننده هم قبول کند معامله صحیح است؛ که پول به عنوان قرض الحسنه بالای صاحب خانه باشد و صاحب خانه، خانه را رهن بگذارد؛ اما اگر شرط از طرف صاحب پول باشد و بگوید: من این مبلغ پول را به شما قرض می¬دهم به شرطی که خانه ات را برای من رهن بدهید در این صورت ربا و حرام است.
سوال: [500] من یک میلیون تومان از پول رهن خانه¬ام به شخص دیگری قرض دادم و شرط کردم که پس از یک ماه برگرداند تا به صاحب خانه خودم بدهم و الا صاحبخانه ماه چهل هزار تومان از من کرایه می¬گیرد. من این مبلغ را برای صاحب منزل از جای دیگر فراهم کردم، اما شخص مقروض هنوز بعد از پنج ماه پول من را بر نگردانده است، من به او گفته¬ام که تا زمانی که پول من را بر نگردانده است بابت خسارت وارد شده به من مبلغ چهل هزار تومان در ماه را به علاوه یک میلیون به من بدهد، آیا دریافت این کرایه¬ها حلال است؟ یا خیر.
جواب: در فرض سؤال فقط اصل پول خود را حق دارید از مقروض مطالبه کنید، حق مطالبه ماه چهل هزار تومانی که به صاحب خانه میدهید، را از مقروض ندارد.
سوال: [501] شخصی در افغانستان طبق معمول، زمین کشاورزی خود را رهن داده است به مدت چهار سال، که بعد از چهار سال مبلغ رهن را به صاحب پول برگرداند و زمین از قید رهن آزاد سازد، با توجه به این که مبلغ رهن هفتصد و هشتاد هزار تومان بوده، با این شرط که موقع سر رسید باید مبلغ قرار داد به پول تومان پرداخت شود و اگر طی چهارمین سال صاحب زمین نتوانست رهن را برگرداند، حال که حدود هشت سال از قرارداد گذشته، صاحب زمین پول رهن را می¬دهد، ولی فردی که زمین را در گرو خود دارد قبول نمی¬کند و می¬گوید در موعد مقرر فسخ نکردی، در فرض مذکور وظیفه چیست؟
جواب: در فرض سؤال، بعد از چهار سال که مدت رهن تمام می-شود رهن کننده حق دارد مبلغ رهن را که هفتصد و هشتاد هزار تومان است از صاحب زمین بگیرد و چون صاحب زمین در آن مدت مبلغ رهن را نداده، باید حالا از تومان آن مقدار را که در آن زمان با آن پول، آن مقدار گندم و آرد خریداری می¬شده است، بدهد و در فرض سوال صاحب زمین حق دارد اجرت المثل زمین را که در این مدت مرتهن از حاصلات زمین و غیره استفاده کرده است از مرتهن مطالبه کند. چنانچه هر دو به آن مبلغ تومانی که از ابتداء داده، با هم مصالحه کنند صحیح است.
