احکام زکات

س :826- آیا زکات براى ساختن پل، مدرسه وکسى که مخارج سالانة خانواده اش را ندارد پرداخت می شود؟
ج : زکات کسى که فقیر است به خودش نمی رسد اما براى ساختن پل، مدرسه و فقرا مصرف می شود در شرایطى که قحطى و خشک سالى می باشد فقرا بر ساختن مدرسه و پل مقدم است.

س : 827 – مالک در اموال زکاتى خود می تواند تصرف کند؟
ج : پیش از پرداخت زکات در همه اموال نمی تواند تصرف کند اما در مقدار زاید بر زکات تصرف اشکال ندارد.

س : 828 – پیش از درو و برداشت گندم، و جو، مالى آن از دنیا می رود اما از او چند فرزند می ماند که مجموع گندم یا جو اگر براى آنان تقسیم شود به حد نصاب زکات نمی رسد با توجه به این مسأله زکات گندم و جو یاد شده واجب است پرداخت شود؟
ج : زکات به جو وگندم وقتى تعلق می گیرد که – عرفا – به آن ها جو و گندم گفته شود اگر در این هنگام مالى آن ازدنیا برود زکات بر او واجب است و اگر پیش از آن از دنیا برود وگندم و جو درمیان فرزندان (ورثة) او تقسیم شود و سهم آنان به حد نصاب نرسد زکات واجب نیست.

س : 829 – آیا پدر می تواند زکات اموال خود را به فرزند فقیر و بدهکار خود بدهد؟
ج : پدر نمی تواند زکات خود را به فرزند خود بدهد اما می تواند از زکاتش بدهکارى او را پرداخت کند.

س : 830- شخصى دو همسر و دو قطعه زمین دردو قریه دارد به محصول هر قطعه زمین زکات تعلق نمی گیرد اما به محصول هر دو قطعه زمین که در دو قریه است زکات تعلق می گیرد آیا پرداخت زکات واجب است؟
ج : بله، چون به مجموع محصولات زکات تعلق می گیرد.

س : 831- اگر به جو وگندم زکات تعلق بگیرد، مالک آن به جاى جو وگندم قیمت آن را به مستحق بدهد یا جنس دیگرى غیر ازجوگندم بدهدکفایت می کند؟
ج : اشکالى ندارد، کفایت می کند.

س : 832 – کسى مقدار صد کیلوگندم متعلق زکات را از دیگرى می خرد آیا این معامله صحیح است، زکات آن به کردن بایع است یا مشترى؟
ج : صحت معامله نیاز به اجازه حاکم شرع دارد اگر حاکم شرع اجازه ندهد معامله نسبت به مقدار زکات باطل است.اگر حاکم شرع اجازه بدهد، مشترى قیمت مقدارزکات را باید به حاکم شرع بدهد واگر به بایع داده باشد می تواند پس بگیرد وبه حاکم شرع بدهد.

س : 833- اگرکسى ادعاکندکه فقیر است پرداخت زکات به او جایز است؟ و اگر فقیر نبوده باشد، موجب برائت ذمه می شود؟
ج : کسى که پیش از این فقیر نبوده است با ادعاى او، فقرش ثابت نمی شود مگر این که ازگفتار او اطمینان حاصل شود.اگر انسان نداندکه کسى که ادعاى فقر می کند پیش از این هم فقیر بوده است یا نه در این صورت موجب برائت ذمه می شود.

س : 834 – اگر زن ناشزه باشد و نفقة او بر شوهر واجب نباشد شوهر می تواند زکات اموالش را به او بدهد؟
ج : زن ناشزه مستحق زکات نیست، زیرا قدرت دارد تمکین نموده نفقه از شوهر بگیرد.

س : 835- پرداخت زکات به عنوان سهم (فى سبیل ا…)، و((ابن سبیل )) ازغیر سید به سید، جایز است؟
ج : پرداخت زکات ازغیر هاشمی به هاشمی جایز نیست.

س : 836- مالک می تواند زکات اموالش را جدا و در غیر آن تصرف کند؟
ج : بله، می تواند تصرف کند.

س : 837 – حد نصاب زکات گندم و ((جومویه)) که خوراک حیوانات است چه مقدار است؟
ج : اگرگندم یا جومویه تقریبا مقدار 827 کیلو باشد زکات به آن تعلق می گیرد واگر آبیارى توسط دلو یا موتور از چاه باشد از بیست کیلو، یک کیلو زکات حساب می شود و اگر ازآب جارى وباران باشد از ده کیلو، یک کیلو زکات داده می شود.

س : 838 – کسى که زکات محصول خود را حساب می کند می تواند مصارف تخم، شخم و…را کسرکند؟
ج : مصارف تخم و شخم و…که قبل ازتعلق زکات کرده است کسر نمی شود.

س : 839 – آیا بچه هاى فرهنگى براى ادامه تحصیل می توانند از زکات مصرف کنند؟
ج : اگر فقیر باشند اشکالى ندارد.

س : 840- درمناطقى که مردم در نهایت محرومیت فرهنگى به سر می برند از وجوه شرعى می توان مدرسه و مکتب درست کرد؟
ج : ساختن مدرسه و مکتب از زکات اشکالى ندارد اما فقرا مقدم تر است.

س : 841- کسى می تواند زکات اموالش را براى عروسى فرزند فقیرش مصرف کند؟
ج : اگر قدرت ندارد که با اموال شخصى خود براى فرزندش زن بگیرد می تواند از زکات مصرف کند.

س : 842 – کسى که هیچ درآمدى ندارد خودش در خارج ازکشور درس می خواند و همسر و فرزندانش که در داخل است نفقه خور برادرانش است آیا این شخص می تواند از سهم امام و زکات برادرانش مصرف کند؟
ج : مصرف از سهم امام (ع ) نیاز به اجازه حاکم شرع دارد اما از زکات برادرانش می تواند مصرف کند.

س : 843- کسى که تخم و بذر زراعت را با قرض و نسیه فراهم کند زکات به محصول او تعلق می گیرد؟
ج : اگر به حد نصاب زکات برسد تعلق می گیرد.

س : 844- کسى زمین هایش را در میان فرزندانش تقسیم می کند برخی از فرزندان از پدر جدا زندگى می کنند و برخى دیگر با پدر زندگى می کنندکه بعضى از آنها در ایران و بعضى همراه پدر در خانه است آنهایی که با پدر زندگى می کنند اختیار اموال خود را به پدرشان داده اند با توجه به این مسأله، محصولات زمین اگر تقسیم بندى شود براى فرزندانى که با پدر زندگى می کنند به حد نصاب نمی رسد اما مجموع آن به حد نصاب می رسد آیا زکات به آن تعلق می گیرد؟
ج : اگر پدر زمین هایش را هبه کرده است و فرزندانش هم قبول و قبض و اقیاض کرده اند اما تنهاکشت و زراعت زمین آنها با پدرشان است زکات تعلق نمی گیرد اما اگر منظور از تقسیم تنها نامگذارى قطعات زمین به نام فرزندان است و قبض و اقباضى صورت نگرفته است، اگر محصول مجموع آن به حد نصاب رسید پرداخت زکات آن واجب است.

س : 845- اگر کسى زمین خود را به دیگرى به مقدار سیصد سیرگندم اجاره بدهد زکات این سیصد سیر (افغانستان ) به عهدة مؤجر است یا مستاجر؟
ج : زکات به عهدة مستأجر وکشاورز است.

س : 846- آیا پدر و برادر می تواند با زکات اموال خود هزینه تحصیل علوم دینى فرزند و برادر خود را فراهم کند.به چه اندازه و با چه شرایط؟
ج : پدر می تواند زکات خود را براى خرید کتاب براى فرزند طلبه اش مصرف کند اما براى خوراک و پوشاکش نمی تواند.اما برادر می تواند زکات اموالش را براى خرید کتاب، خوراک و پوشاک برادر طلبه فقیرش مصرف کند.

س : 847- آیا مصرف زکات براى ساختن و مرمت حسینیه جایز است؟
ج : مصرف از سهم فى سبیل ا…جایز است.

س : 848 – آیا مصرف زکات براى بازسازى راهى که مثلا ده، یا بیست خانواده در آن شریک هستند و راه عام نیست جایز است؟
ج : مصرف نکردن زکات در بازسازى چنین راهى احوط است.

س : 849- آیا زکات و مال نذر امام حسین (ع ) را می توان براى تعمیر و بازسازى حسینیه مصرف کرد در صورت جواز آیا فرق است میان حسینیه عمومی و حسینیه یک قوم وصنف خاص؟
ج : یکى از موارد مصرف زکات ((فی سبیل ا…)) است و می توان آن را براى بازسازى حسینیه مصرف کرد.اگر از نذر قصد خاص مانند غذا دادن به عزاداران امام حسین و…نداشته می توان براى بازسازى حسینیه مصرف کرد.

س : 850- اگر مرد ثروتمندى که زکات و خمس خود را پرداخت نمی کرده است ازدنیا برود و اموال او بعد از مرگش تلف شود آیا حساب کردن خمس و زکات او بر پسرش که در هنگام مرگ پدر نابالغ بوده است و اکنون بالغ شده است واجب است؟
ج : اگر از پدر براى پسر اموالى نمانده است پسر مکلف به پرداخت خمس و زکات پدر نیست اما اگر از باب احسان به پدر پرداخت کند.پدر برى الذمه خواهد شد.

س : 851 – دو برادرى که زندگى مشترک دارند آیا اگر سهم هرکدام به حد نصاب برسد زکات واجب می شود یا سهم هر دو؟
ج : اگر تقسیمی هرکدام از خرمن به حد نصاب برسد زکات واجب می شود نه مجموع سهم هر دو.

س : 852 – کسى که براى فرار از زکات فرزند خود را در بخشى از محصولات کشاورزى شریک می کند در این صورت آیا سهم هرکدام از محصولات کشاورزى به حد نصاب برسد یا مجموع آن تا زکات تعلق بگیرد؟
ج : اگر پدر قسمتى از زمین را به پسرش بخشیده باشد یا در برابرکار و دهقانى پسر بخشى از محصولات را به او داده باشد باید سهم هرکدام از خرمن به حد نصاب برسد تا زکات تعلق بگیرد اما اگر به خاطر فرار از زکات تقسیم کرده باشد، محصولات مال پدر به حساب می آید و اگر به حد نصاب برسد زکات تعلق می گیرد.

س : 853 – دو برادرى بودندکه از دنیا رفته اند، اکنون از یکى از آنها چهار و از دیگرى یک فرزند باقى مانده است این عموزادگان زندگى و دخل و خرج مشترک دارند.سهمیه چهار فرزند یکى از برادران به حد نصاب زکات نمی رسد اما سهمیه یک فرزند برادر دیگر به حد زکات می رسد آیا این شخص می تواند زکاتش را به چهار عموزاده اش در صورت فقر بدهد؟
ج : این مسأله دو صورت دارد: ا- اگر آن چهار تا برادر درمصارف زندگى چهارپنجم و عموزاده اش یک پنجم را عهده دار است می تواند به عموزاده هایش پرداخت کند.2- اگر دخل و خرج زندگى کاملا مشترک است به طورى که اگر این شخص زکات خود را به عموزاده هایش بدهد در نهایت خودش هم بخشى از زکاتش را با عموزاده هایش می خورد جایز نیست.

س : 854 – آیا برادر می تواند زکات و رد مظالمش را به برادر فقیرش بدهد؟
ج : زکات را می تواند اما رد مظالم در حکم سهم امام (ع ) است و باید با اجازه حاکم شرع مصرف شود.

س : 855- حد نصاب زکات در غلات چه اندازه است آیا بذر و تخم کسر می شود؟
ج : حد نصاب زکات یکصد و بیست سیرکابل است بذر را نمی تواند از حاصل کسرکند و سپس ملاحظه نصاب بنماید و احوط پرداخت زکات مجموع است.

س : 856- اهالى قریه هایی که در فصل زمستان براى آموزش قرآن به فرزندان خود، طلبه ای را در برابر دستمزدى معین استخدام می کنند در صورت فقر می توانند این دستمزد را از زکات و سهم امام (ع ) حساب کنند؟
ج : پرداخت دستمزد معلم قرآن از زکات مال و فطره اشکالى ندارد.

س : 857 – آیا زکات مال و فطره در امور ((عام المنفعه)) مصرف می شود؟
ج : اگر فقیرى نباشد اشکالى ندارد اما اگر فقیرى باشد باید بخشى براى او کنارگذاشته شود.

س : 858- جمعى از طلاب تصمیم گرفته اندکه درمنطقه شان کتابخانه و مدرسه اى را بسازند براى این کار صندوقى را تأسیس کرده اند که ماهانه مبلغ معینى را در آن می ریزند و علاوه برکمی ماهانه طلاب منطقه چند سال است که زکات فطره را هم جمع آورى می کنند حالا سوال این است : اولا: آیا هیأت امناى صندوق می توانند سرمایه مخلوط به زکات فطره را تا چند سال نگهدارند تا به تدریج به اندازه ساختن مدرسه برسد؟ ثانیا: آیا هیأت امنا می توانند همین سرمایه مخلوط به زکات فطره را، مضاربه یا اجاره و…بدهند تا سرمایه صندوق افزایش پیدا کند؟

ج : زکات فطره را با وجود مستحق نمی توانند معطل نگهدارند اما بقیه موجودى صندوق را با رضایت دهندگان کمک می توانند هر طور صلاح دیدند مصرف کنند.

س : 859 – پیش از درو و برداشت، محصول کشاورزى کسى را سیل، برف یا آفت دیگرى نابود می کند آیا پرداخت زکات آن واجب است؟
ج : اگر مالک کوتاهى در نگهداری محصول خود نکرده باشد زکات ساقط می شود.

س : 860- دهقان و کشاورز از هنگام کاشت محصول تا برداشت آن، وسایل کشاورزى غذا، لباس و…مصرف می کند اگر این چیزها از محصولات کشاورزى کسرکند، محصول به حد نصاب نمی رسد و اگرکسر نکند به حد نصاب می رسد آیا کسر جایز است؟
ج : مصارف کسر نمی شود.

س : 861- مصارفى که از هنگام کاشت محصول می شود مانند تخم،کود کیمیایى، ادویة دفع آفات، استهلاک ابزارکشاورزى، کرایه گاو براى شخم، کرایه کارگر براى درو و…تا هنگام کوبیدن خرمن آیا از زکات کسر می شود؟
ج : مصارف پیش از تعلق گرفتن زکات کسرنمی شود اما مصارف بعد از آن مانند کرایه کارگر براى درو، کرایه گاو براى کوبیدن خرمن با اجازه حاکم شرع کسر می شود.

س : 862- اهالى بعضى مناطق براى نظافت مساجد و حسینیه کارگرى را با دستمزد معین (هر خانه مثلا یک سیرگندم ) با مدت معین استخدام می کنند آیا دستمزد کارگر مسجد راکه فقیر هم نیست می توان از سهم فى سبیل ا…زکات داد؟
ج : از سهم فى سبیل ا…زکات اشکالى ندارد.

س : 863- اگر در زمین کشاورزى به جاى گندم ((جودر)) چیزى مانند گندم بروید حکم گندم را دارد در حد نصاب زکات؟
ج : اگرگندم یا جوگفته شود زکات دارد اما اگر جو وگندم صدق نکند زکات ندارد.

س : 864- اگرکسى زمینش را اجاره یا نصفه کارى بدهد زکات به آن تعلق می گیرد؟
ج : در ((مال الاجاره)) زکات تعلق نمی گیرد اما در نصفه کارى اگر به حد نصاب برسد زکات تعلق می گیرد.

س : 865- اگر کسى زمینى را اجاره کند پرداخت زکات همه حاصلات زمین بر مستأجر واجب است یا حق اجاره مالک کسر می شود؟
ج : اجاره به حاصلات خود زمین مستأجر درست نیست باید به گندم دیگرى اجاره کند در این صورت پرداخت زکات همه حاصلات بر مستأجر واجب است حق اجارة مالک کسر نمی شود.

س : 866- کسى تازه به بلوغ می رسد و محصولات کشاورزى او هم به حد نصاب می رسد اما نمی داندکه پیش از تعلق زکات به محصولات بالغ شده است یا بعد از آن.آیا پرداخت زکات واجب است بر او؟
ج : در این صورت پرداخت زکات واجب نیست.

س : 867- آیا زکات به ((ذوى الارحام)) فقیر پرداخت می شود.اگر این ذوى الارحام واجب النفقه باشد چه حکمی دارد؟
ج : پرداخت زکات به ذوى الارحامی که واجب النفقه نیست اولویت دارد، زکات به واجب النفقه پرداخت نمی شود.

س : 868- اگر کسى ابزار و وسایل کارش را بفروشد مؤونه سالش تأمین می شود و اگر نفروشد تأمین نمی شود آیا چنین کسى مستحق زکات است؟
ج : بله، فقیر به حساب می آید.

س : 869- کسى از دیگرى طلب دارد، بدهکار از دنیا می رود آیا طلبکار می تواند طلبش را به جاى زکات حساب کند؟
ج : اگر ماترک بدهکار، بدهکارى اش را کفایت نکند می تواند طلبش را زکات حساب کند.

س : 870- اگرکسى نداندکه آنچه راکه در اختیار دارد مؤونه سالش راکفایت می کند یا نمی کند مستحق زکات است؟
ج : اگر آنچه را که قبلا در اختیار داشته است وکفایت مؤونه نمی کرده است و حالاکه مقدارى اضافه شده است باز هم شک دارد که کفایت می کند یا نمی کند مستحق به حساب می آید.

س : 871 – اگر واجب النفقة انسان بدهکار باشد، براى پرداخت بدهکارى او زکات به او داده می شود؟
ج : اگر راه دیگرى براى پرداخت دین و بدهکارى ندارد پرداخت زکات به او اشکالى ندارد هر چند که واجب النفقه است.

س : 872 – اگر کسى مذهب شیعه را برگزیند نمازها و زکات هاى گذشتة او چه حکمی دارد؟
ج : نمازهاى گذشته اش قضا ندارد اما چون زکاتش را به غیر شیعه داده است باید دوباره پرداخت کند.

س : 873- اگرکسى زکاتش را به فقیرى داد به گمان این که شیعه است اما بعداً معلوم شدکه شیعه نبوده است چه حکمی دارد؟
ج : اگر شیعه بودن فقیر یاد شده از راه هاى شرعى احراز نشده باشد باید دوباره پرداخت کند.

س : 874- کسى زکاتش را به فقیر بدهکار می دهد اما بعداً معلوم می شودکه فقیر یاد شده پول هاى طلبکاران را درکارهاى نامشروع مصرف کرده است آیا پرداخت زکات به اوکفایت می کند؟
ج : اگر بدهکار یاد شده فقیر باشد زکات از سهم فقرا حساب می شود و کفایت می کند اما سهم ((غارمون)) حساب نمی شود.

س : 875 – اگر برادر یا یکى از بستگان انسان بدهکار باشد و نتواند بدهکارى اش را پرداخت کند آیا انسان می تواند از زکات بدهکارى او را پرداخت کند بدون این که به او بگوید بدهکارى اش را از زکات پرداخت کرده است؟
ج : پرداخت بدهکارى او از زکات اشکالى ندارد اگر بدهکار پول هاى طلبکاران را در راه حرام مصرف نکرده باشد.

س : 876- کسى از مردم پول قرض کرده است وبا آن پول مسجد و حسینیه اى درست کرده است اما حالا توان پرداخت بدهکارى خود را ندارد اگرچه فقیر نیست و مخارج زندگی خانواده اش را تأمین می کند آیا پرداخت بدهکارى او از زکات جایز است؟
ج : اگر توان پرداخت بدهکارى اش را نداشته باشد اشکالى ندارد.

س : 877- علماء فرموده اند ((انسان نمی تواند زکات را به واجب النفقة خویش پرداخت کند)) این منع در همه هشت مورد مصرف زکات است یا در بعضى از آنان؟
ج : این حکم (منع) تنها در سهم فقرا وجود دارد اما در موارد دیگر مصرف زکات، این منع وجود ندارد.مثلا اگر واجب النفقه انسان بدهکار شود یا پدر و فرزند انسان در مسافرت زاد و توشه اش را از دست بدهد پرداخت زکات از سهم ((فى سبیل ا…)) جایز است.

س : 878 – پرداخت زکات به مجتهد جامع الشرایط بهتر است یا خود انسان طبق صلاح دید خود مصرف کند؟
ج : در صورت دسترسى به مجتهد جامع الشرایط، پرداخت آن به مجتهد بهتر است اگرچه خود انسان هم مصرف می تواند.

س : 879 – آیا تقسیم زکات بر هشت مورد مصرف لازم است یا کسى می تواند همه زکات خود را در یک مورد از موارد یاد شده مصرف کند؟
ج : تقسیم لازم نیست اگر در یک مورد مصرف کندکفایت می کند.

س : 880- اگر مالک زکات جو وگندم خود را جدا کرد، بعد از آن می تواند در آن تصرف کند و یا بفروشد و قیمت آن را به مستحقان زکات بدهد؟
ج : بعد از آن که زکات را جدا کرد مالک حق تصرف و خرید و فروش را ندارد.

س : 881- اگر مستحق زکات در محل باشد اما پرداخت کننده زکات آن را به محل دیگرى ببرد و در راه بدون افراط و تفریط تلف شود ضامن است؟
ج : بله، ضامن است.

س : 882 – اگر کسى در پرداخت زکات خود قصد قربت نکند بلکه براى هدف دیگر و یا براى نشان دادن به مردم پرداخت کند، زکات صحیح است؟
ج : زکات ازعبادات است وباید با قصد قربت پرداخت شود.اگر با قصد ریا پرداخت شود، زکات باطل است.

س : 883 – آیا زن و شوهر می توانند زکات شان را براى یکدیکر مصرف کنند؟
ج : شوهر چنین کارى نمی تواند اما زن می تواند زکاتش را به شوهرش بدهد اگرچه شوهرش براى نفقه خود زن مصرف کند.

س : 883- آیا با خمس و زکات می توان مسجد ساخت؟
ج : مصرف خمس نیاز به اجازه حاکم شرع دارد اما زکات از سهم ((فى سبیل ا…)) می توان مسجد ساخت.

س : 885- کسى که در مالش خمس و زکات تعلق گرفته است و با آن تجارت و سود می کند آیا ارباب خمس و زکات هم درآن حق دارند؟
ج : در سود تجارت بنابراحتیاط واجب فقرا شریک هستند اما در ضرر آن شریک نیستند.

س : 886- اگر شهریه طلاب دینى سادات وغیر سادات، زندگى آنان راکفایت نکند، مستحق سهم سادات و زکات به حساب می آیند؟
ج : اگر غیر از شهریه درآمدى ندارند می توانند زکات و خمس دریافت کنند.

س : 887- کسى که فقیر، ناتوان و توان کار وکسب را ندارد اما فرزند ثروتمند دارد آیا این فرزند می تواند زکات دیگران را جمع و به پدرش بدهد؟
ج : اگر فرزند نفقه پدر را نمی دهد می تواند زکات دیگران را براى پدرش جمع کند.

س : 888 – چند نفر مستحق فطره دریک جا زندگى می کنند آیا می توانند فطرة خود را به شکل دورى به یکدیکر بدهند؟
ج : می توانند بدهند.