س 1: در خانهای که پدر و پسر با هم زندگی میکنند، مالک خانه و اموال پدر است یا پسر یا هر دو؟
ج: اگر هر دو خانه و اموال را به دست آورده باشند هردو مالکند و اگر یکی از آنها به دست آورده باشد، همان مالک است.
س 2: فرزندان پدری که در یک خانه زندگی میکنند، تعدادی از آنان در خارج از کشور کار میکنند و تعدادی دیگر در داخل کشور مشغول کشاورزی هستند و از این نوع زندگی همه آنها راضی هستند. در صورت عدم رضایت یکی از آنها تصرف در اموال مشترک چه حکمی دارد؟
ج: بدون رضایت تصرف جایز نیست.
س 3: تعدادی از نمایندگان مردم یک منطقه، گورستانی را برای اموات اهالی محل خریدهاند و توافق کردهاند که در گورستان مورد نظر غیر از اهالی محل کسی دیگری را شریک نکنند آیا بعد از این توافق میتوانند کسی دیگری را شریک کنند؟
ج: بعد از توافق بدون رضایت همه شرکاء نمیتوانند شریک کنند. اگر همه راضی شدند مانعی ندارد.
س 4: تعدادی از شرکای جوی آب، از آب جوی برای زمینهای کشاورزی خود استفاده میکنند یکی از شرکاء جوی جدیدی احداث میکند و مسیر آب را تغییر میدهد. آب جوی شرکاء خشک میشود و به کشاورزی شرکاء ضرر و زیان زیادی وارد میشود. مسئله چه حکمی دارد؟
ج: هیچ یک از شرکاء حق ندارد که بدون اجازه دیگران جوی جدید احداث کند.
س 5: زمینی در بین سه برادر به طور غیر عادلانه تقسیم شده است آیا چنین تقسیمی صحیح است؟
ج: اگر از اول به تقسیم رضایت نداده باشند میتوانند دوباره به طور عادلانه تقسیم کنند. اما اگر از اول راضی بودهاند دیگر حق اعتراض ندارند.
س 6: مردی در زمان حیات خود، زمینهای خود را بین فرزندانش به عنوان هبه تقسیم میکند، تعدادی از فرزندان که در هنگام هبه و تقسیم در وطن نبودهاند اکنون اعتراض میکنند و تقسیم خط پدر را قبول ندارند، آیا آنها میتوانند دوباره از نو تقسیم کنند؟
ج: زمینهایی را که پدر هبه کرده و فرزندان آن را قبول و قبض کردهاند هبه صحیح و لازم است و فرزندانی که در خارج بودهاند و زمینهای موهوبهشان را قبول و قبض نکردهاند، در زمان هبه پدر، هبه در مورد آنان باطل است و سهم آنان به همه ورثه تعلق میگیرد و اگر برخی فرزندانی که در خارج بودهاند اگر در آن زمان صغیر بودهاند هبه برای آنها درست است زیرا قبض پدر کفایت میکند.
س 7: زمینهای دو طرف درّه مال دو نفر است. قسمتی از آن به گورستان منطقه تعلق دارد بر اثر سیلاب از کف دره چشمهای پیدا شده است یکی از شرکاء چشمه را کنده و اکنون ادعای مالکیت چشمه را دارد، چشمه و زمینهای اطراف گورستان چه حکمی دارد؟
ج: اگر چشمه را به قصد احیا کار کرده باشد چشمه مال احیا کننده است. تصرف در زمینهای اطراف قبرستان موقوفه جایز نیست. اگر قبرستان موقوفه نباشد غیر از حریم قبرستان را میتوانند احیا کنند.
س 8: برادرم بر زمینی که بین من و او مشترک بود خانهای ساخته است و اکنون از من میخواهد که زمین را تقسیم کنیم حکم مسئله چیست؟
ج: برادرت بدون اجازه شما حق ساختن خانه نداشته است و اکنون حق تقسیم زمین خانه را ندارد. اگر در خانه بدون اجازه شما زندگی کرده است شما حق دارید که اجرت المثل را از او مطالبه کنید اما اگر بخواهید از خانه استفاده کنید باید مصالحه کنید و اجرت المثل کارش را بدهید.
س 9: در زمان حیات پدر در فاصله زمین (میان تیر) نهال غرس شده است بعد از آنکه پدر فوت میکند، دو برادر زمینهای خود را تقسیم میکنند. زمین مال یکی و درختها مال دیگری میشود. درختهای یاد شده ریشه در زمین برادر دوانده و بر زمین او سایه انداخته است. صاحب زمین به این مسئله راضی نیست. حکم شرعی مسئله چیست؟
ج: اگر در هنگام تقسیم قرار شده که درختان مال یکی و زمین مال دیگری باشد صاحب زمین حق منع ندارد. البته اگر ریشههای درختان به جاهای دیگر برسد، صاحب زمین حق دارد آنها را قطع کند یا با گرفتن اجرت المثل از صاحب درخت اعلام رضایت کند.
س 10: چند نفر35 سال قبل مقدار زمین کشاروزی با هم خریداری کردند ودر بین خودها تقسیم کردند و تقسیم بعضی شرکاء در وسط زمین واقع شده است و آنهایی که زمینهایشان در وسط واقع شده است قبلاً در رفت وآمد روی زمینهایشان آزاد بودند حالاکه دور تا دور زمینهایشان ساختمان ساخته میشود میگویند باید شرکاء برای ما راه بدهند شرکایشان میگویند قبلا زمینها مساوی تقسیم شده است حالا حق راه از ما نداری و اگر راه میخواهی یا از زمینهای ما خریداری کن (برای راه) و یا اینکه از زمینهای خود به همان مقداری که از زمینهای ما برای راه میخواهید بدهید. حالا آیا این اشخاص که زمینهایشان در وسط واقع شده است بدون معاوضه و خرید حق راه گرفتن از شرکای خود را دارند یا خیر؟
ج: در فرض سؤال باید طبق روال سابق برای ایشان راه بدهند و حق گرفتن قیمت راه را از ایشان ندارند. و باید همه شرکاء با توافق هم ایشان را راه بدهند.
س 11: تعدادی از اهالی قریه نو قبرستان ولسوالی لعل خواهان تقسیم کردن اراضی مشترک میباشند و محکمه ابتدائیه لعل هم حکم به تقسیم نمودن اراضی مذکور نموده است و حال آنکه نصف از شرکاء غایب هستند و حضور ندارند و تعدادی از شرکاء هم صغار هستند آیا شرعاً تقسیم این اراضی فعلاً جایز و درست است یا خیر؟ و با بیان حکم شرعی امید واریم یک رهنمای برای این موضوع نمایید تا اینکه درآینده مردم دچار مشکل نگردند.
ج: در فرض سؤال اگر از تقسیم نکردن آن اراضی صاحبان که حاضرند متضرر میشوند خود شرکاء با حضور وکلاء حاکم شرع جامع الشرایط و اگر وکیل حاکم نباشد در حضور عدول مؤمنین میتوانند آن اراضی را تقسیم کنند.
س 12: در افغانستان در منطقه دایکندی… رود خانه ای است که سر منشأاش چشمه آب است که از بین دو کوه عبور میکند یک جوی عمومی در این منطقه است که حدوداً 30 خانوار از این آب استفاده میکنند و در زیر این جوی زمین کشاورزی دارند که از جمله خود بنده زمین دارم طبق نوبت تعیین شده همه مردم استفاده میکنند. جوی فرعی از این جوی اصلی کشیده شده است که مقداری از جوی عمومی بالاتر است در این جوی فرعی 4 نفر شریک است خواستم جوی را جلو تر بیاورم که زمین زیر آب شود برای کشاورزی استفاده کنم مورد اعتراض یکی از شرکاء واقع شد سهم ایشان را خریداری نمودم تا محدودهی مشخص مابقی شرکا سکوت کردند چنین چیزی نگفتند تصمیم گرفتم که این جوی را جلو تر بیاورم ما بقی شرکاء یا اصلاً اجازه نمیدهند اگر اجازه هم دهد چند برابر قیمت واقعی پول طلب میکنند با اینکه هیچگونه مزاحمت برای آنها ندارد آیا چنین حقی دارد یا خیر؟
ج: اگر مزاحم حق دیگران نباشد آنها حق منع ندارند یعنی اگر از سهم تعیین شده خود استفاده کنی دیگران حق منع ندارند.
س 13: زمینی دارم که چند سال قبل با زمین دیگر که مال خودم بود و آب مستقل دارد عوض نمودم رود خانه یا چشمه که از بین دو قریه عبور میکند حدود 30 خانوار از جمله خودم در آن محله یا قریه مثل ما بقی مردم زمین دارم که از این آب به صورت نوبت استفاده میکنیم ولی این زمین که عوض کردم جوی تقریباً 1000 متر بالا تر از جوی عمومی قرار دارد مردم میگویند شما از این چشمه یا رود خانه حق استفاده نداری باید از نوبت زمین پائین خود استفاده کنی آیا چنین حقی دارند یاخیر؟ اینجانب از آب رود خانه یا چشمه حق استفاده ندارم که از زیر زمین عبور میکند؟
ج: اگر آن زمین که عوض زمین خود گرفته اید در سابق از آن چشمه و رود خانه آب داده نمیشده حالا بدون اجازه شرکاه حق استفاده ندارید.
س 14: چشمه آب بین دو زمین که یکطرف آن چشمه دو سهم است وطرف دیگر یک سهم است که در سابق فقط دیم بوده و استفاده از آب چشمه وجود نداشته الآن این چشمه آب چگونه بین این دو شریک تقسیم میشود بر اساس زمین قسمت میشود یا نصف میشود بین این دو شریک؟
ج: اگر هردو تا به طور مساوی چشمه را احیاء کرده باشند آب آن چشمه به طور مساوی تقسیم میشود.
س 15: شخصی زمین خود را به فروش رسانده شخص خریدار زمین او را واگذار به بایع کرده است فعلا هیچ مدرک در دست ندارد از آن منطقه هجرت کرده بعد از بیست سال برگشته بایع منکر فروش است حکم شرعی این مسأله چیست؟
ج: اگر مشتری شاهد برای اثبات مدعی خود ندارد ذی الید قسم بخورد در نزد حاکم شرعی به اینکه زمین را نفروخته است اگر او قسم نخورد مشتری قسم بخورد.
س 16: در افغانستان چند برادر در یک خانواده زندگی میکنند تمام اموال و زمین حتی خرج و مخارج روزانه شان مشترک است، یکی از آن برادران در ایران کار کند برای خودش زمین شخصی خریداری کند مالک میشود یا اینکه برادرها دیگر نیز به آن زمین شریک است.
ج: صاحب پول مالک زمین است و سایر برادران درآن شریک نمیباشد.
س 17: در روستاها در بینشان مرسوم است که گاو را قصّابی میکنند و هر سیر گوشت گاو را ـ مثلاً ـ یک برّه یا بزغاله قیمت گذاری میکند، نه گوشت قصابی شده را قیمت میکنند و نه برّه و بزغاله را، هیچکدام از ثمن و مثمن معین نمیباشد آیا این معامله درست است یانه؟
ج: در فرض سؤال آن معاملهها صحیح نیست.
س 18: مانند سؤال فوق (17) درختی را در مقابل برّه و بزغاله معامله میشود ـ مثلاً ـ دو عدد درخت را یک برّه قیمت میکند آیا در این صورت معامله شرعی هست یاخیر؟
ج: اگر درختها معلوم باشد در برابر یک برّه معلوم معامله شود صحیح است و همچنین اگر به عنوان مصالحه باشد صحیح است و اگر بره معلوم نباشد معامله باطل است.
س 19: در قریه و دِهِ، چشمةاست که بعضی در آب آن چشمه شریک است یعنی زمین های شان از آب آن چشمه آبیاری میشود ولی بعضیها در آن چشمه شریک نیستند آیا حق دارد به اندازة رفع نیازمندیهای که معمول است برای یک خانواده در قریه استفاده کند از آن چشمه یانه؟ و آیا شرکاء به خاطر اختلاف های دیگر که بین شان پیش آید میتوانند غیر شرکاء را از استفاده آب چشمه ممانعت کند یانه؟
ج: استفادۀ خوردن برای غیر شرکاء اشکال ندارد وشرکاء هم از خوردن آب از آن چشمه حق منع ندارند.
س 20: شخصی حدود 12 سال که از چشمه استفاده میکند ولی شریک به معنی اینکه زمین داشته باشد که از این چشمه آبیاری شود نیست آیا با توجه به اینکه مدتی استفاده میکرده ممانعت فعلی چه حکمی دارد؟
ج: اگر برای خوردن باشد کما فی السابق میتواند از آن چشمه استفاده کند.
س 21: تعداد 20 خانوار زندگی میکنند دارای چشمه ای است که تعداد از ساکنین آن بدون رضایت جمع جوی پشته کشیده اند؛ آیا:
1ـ بقیه از ساکنین روستا میتوانند مانع جوی شوند یا خیر؟
2ـ به جوی کشیده شده شریک میباشند یا خیر؟
3ـ آیا بقیه که شریک جوی کشیده شده نیستند میتوانند جوی علیحده بکشند یا خیر؟
ج: در فرض سؤال صاحبان جوی جدید به اندازه سهم سابق خود میتوانند از آن آب استفاده کنند و بیشتر از سهم قبلی خود حق ندارند و جوی مال خود آنها است و بقیه شرکاء آب در جوی جدید حق ندارند.
س 22: کسی که با اموال پدر خود دکانداری و کسب منفعت میکند آیا پدر و برادرانش در درآمد و منفعت شرکت دارند؟
ج: اگر پدر اصل سرمایه را به فرزند دکان دار خود تملیک کرده باشد اصل سرمایه و منافع آن مال دکان دار است اما اگر تملیک نکرده و گفته باشد که اصل سرمایه مال همه: من و فرزندان است در این صورت اصل سرمایه و منافع آن مشترک است.