احکام ضمان

س : 1197 – اگر کسى پولى یا جنسى را نزد دیگرى ودیعه بگذارد و این پول و یا جنس را دزد ببرد.آیا شخص امین ودیعى ضامن است؟
ج : اگر ودیعى درحفظ ودیعه و امانت افراط و تفریط نکرده باشد ضامن نیست، مانند اینکه در نگهداری مال امانتى دقت و احتیاط لازم را کرده باشد و در جاى مناسبى نگهداشته باشد.اما دزدان مسلح بیایند و دست و پای او را ببندند و قدرت دفاع را از او سلب نمایند و مال را ببرند.

س : 1198- اگر سگ صاحب خانه، مسافر یا یکى از همسایگانش را گاز بگیرد و مجروح کند و یاکشته شود، آیا صاحب سگ ضامن است؟
ج : اگر با اذن صاحب خانه وارد شده باشد، صاحب سگ (که صاحب خانه نیز هست ) ضامن است واگربدون اذن وارد شده باشد ضامن نیست و اما اگر در بیرون منزل گاز بگیرد.چنانچه در روز باشد صاحب سگ ضامن است و اگر در شب باشد ضامن نیست.

س : 1199- اگر خواهان (مدعى) بر علیه خوانده (مدعى علیه ) بناحق شکایت نماید و خوانده مصارف و مخارج بر عهده اش تحمیل شود و ضرر و زیان مادى ببیند و همچنین مدتى بیکارگردد.آیا شخص شاکى (خواهان ) این مصارف و خسارت هاى ناشى ازبیکارى را ضامن است؟
ج : اگر شاکى سبب اتلاف مال مدعى علیه گردد، باید آن را جبران کند.اما مصارف و خسارت بیکارى را ضامن نیست.

س : 1200- اگر بچه اى نابالغى حیوانى را بکشد یا وطى کند، آیا خسارت حیوان بر ولى بچه است یا برعاقله؟(1)
ج : خسارت بر عاقله است (خویشاوندان نزدیک پدرى جانى مانند برا درا ن، عموها و عموزا ده ها)

س : 1201 – اگر بچه اى سه چهارساله اى خرمن، گندم یا هیزم کسى را بسوزاند.تاوان آن بر عاقله است یا ولى بچه؟
ج : اسحاق بن عمار بطریق موثق از على (علیه السلام) نقل می کند که : ((عمد الصبیان خطا یحمل على العاقله )) یعنى کارعمدى اطفال حکم خطا را دارد وبر عهدة عاقله می باشد.

س : 1202- شخصى فاقد زمین و مسکن مدتى را در منطقه اى با دهقانى و رعیتى روزگار می گذراند و با ضمانت شخصى که ملک و زمین دارد، براى عسکرى و سربازى ثبت نام می کند و متعهد می شود که به مدت دو سال سربازى کند.قبل از اینکه, حکومت وى را براى عسکرى جلب کند، مفقود می شود و صاحب ملک و زمین خسارات مالى زیادى را از سوى حکومت متحمل می گردد.وقتى که آن، شخص پیدا می شود، صاحب زمین می تواند خسارات مالى خود را از او بگیرد؟
ج : نمی تواند بگیرد، مگر اینکه شخص فاقد زمین شخص مالک زمین را ضامن براى حکومت قرار داده باشد در این صورت خسارت را ضامن است.

س : 1203 – شخصى زمینى را از دیگرى می خرد و طرفین در مورد مالیات بر زمین از سوى حکومت توافق می کنندکه مثلا10 افغانى فروشنده باید مالیات زمین به دولت پرداخت کند.اما بعداً میزان مالیات بر زمین از سوى حکومت افزایش می یابد و فروشنده بیشتر از10 افغانى می پردازد.آیا بایع حق گرفتن مالیات افزوده شده را از خریدار دارد؟
ج : اگر قرار و توافق هر دو به این صورت بوده باشد که فروشنده بگوید من در تمام سالهاى آینده حاضرم سالى10 افغانى مالیات بدهم، چه مالیات به میزان 10 افغانى باشد یا بیشتر ویاکمتر، همان 10 افغانى کافى است.

س : 1204- شخصى به دیگرى مبلغ معینى پولى افغانى قرض الحسنه می دهد و حدود شش سال از آن می گذرد و مدیون آن را پرداخت نمی کند: اولا: اگر عمدا پرداخت نکرده باشد آیا مدیون تنزل قیمت و ارزش پول را ضامن است؟ و ثانیا: اگر تاخیر عمدى نباشد بلکه بخاطر عدم دسترسى به صاحب پول باشد چه حکم دارد؟
ج : اگر تأخیر در پرداخت این عمدى باشد، مدیون ضامن تنزل قیمت است.ولى احتیاطاً مابه التفاوت را از باب مصالحه جنس بگیرد و اگر تأخیر عمدى نباشد و بلکه بخاطر عدم دسترسى به داین باشد، باز باید رضایت وى را احتیاطاً جلب کند.

س : 1205 – شخصى وسایل و اثاثیه منزل خود را نزد دیگرى امانت می گذارد، بعداً شهر آشفته و نا امن می شود.فرد امین اثاثیه اى مذکور را می آورد نزد برادرصاحب مال می گذارد و بر او تحمیل می کند.او نیز براى حفظ جان خود و خانواده اش شهر را ترک نموده و درب منزل را قفل می زند و مهاجرت می کند.بعدا نیروهاى مسلح قفل درب را شکسته و اثاثیه را به غارت می برند.آیا صاحب مال حق مطالبه اى آن را از برادرش دارد؟
ج : اگرامکان انتقال اموال توسط شخص امین فراهم نبوده است و برادر را نیز امین می دانسته که در نزد او اثاثیه راگذاشته و او نیز پذیرفته باشد و در نگهداری نیزکوتاهى نکرده باشد، هیچ یکى از این دو نفر ضامن نیستند.اما اگر امین در نگهداری اموال کوتاهى کرده باشد ا و ضامن است.

س : 1206 – اگر کسى مقدارى طلا نزد زرگر براى تعمیر بگذارد و بعداً زرگر ادعا کند که دکانم به سرقت رفته است.بر فرض راست بودن سرقت آیا زرگر ضامن است و بر فرض ضمان، این طلا از قیمیات است یا از مثلیات؟
ج : اگر در نگهداری طلا تفریط یعنى کوتاهى نکرده باشد زرگر ضامن نیست، و در فرض دوم اگر طلا ساخته نشده باشد از مثلیات و اگر ساخته شده باشد از قیمیات است.

س : 1207 – آیا از بین بردن الات قمار و ظروف شراب و مانند آن بدون اجازه صاحب آن جایز است و ضمان دارد؟
ج : فقط از بین بردن آلات قمار جایز است و ضان هم ندارد.

س : 1208 – اگر کسى ضمانت کسى را قبول کند.بعد ازمدتى می تواند از ضمان خود رجوع نموده وعقد ضمان را فسخ کند؟
ج : عقد ضان از عقود لازمه است، ضامن و مضون له هیچکدام حق فسخ ندارند.

س : 1209 – اگر کسى ذمه اش مشغول به حقوق شرعیه باشد.آیا کس دیگر می تواند وى را در اداء آن ضامن شود؟
ج : اگر این حقوق عبارت از خمس یا زکات یا اموال مجهول المالک باشد،کس دیگر می تواند نزد حاکم شرع یا وکیلش او را ضمانت نماید.

س : 1210- اگر کسى امانتى نزد دیگرى بگذارد و اجازه فروش هم به او بدهد، اما بعدا به وى نامه بنویسدکه اگر مال را نفروخته اى به آورندة نامه بده، حامل نامه نیز چندین بار مراجعه کند ولى اوجنس را تحویل ندهد و به فروش رساند، مالک حق مطالبه اى مال خود را دارد؟
ج : صاحب مال حق مطالبه اى جنس و یا قیمت فعلى آن را دارد.

س : 1211 – اگر چند نفر دزد خانه اى را بدزدند بعداً یکى از آنها دستگیر شود آیا صاحب خانه می تواند همه اموال مسروقه خود را از او بگیرد؟
ج : مالى که در نزد او است آن را بگیرد وهمد ستانش را به واسطه همین دزد دستگیر شده, دستگیرکنند و اموال دزدیده شده را از آنها بگیرند.

س : 1212 – اگر حیوانى مانند اسب، الاغ وگاو نر براى کارگردن عاریه برده شود و آنها بر اثرکار تلف شود ضمان دارد؟
ج : اگرکار به اندازه متعارف و معتاد باشد ضمان ندارد اگر بیش از اندازة متعارف باشد ضمان دارد.

س : 1213 – اگر حیوانى از طویله بیرون برود و حیوان دیگرى را بکشد آیا صاحب حیوان ضامن است؟
ج : اگر صاحب حیوان در نگهداری از حیوان خود تقصیر وکوتاهى نکرده باشد مثلا در طویله یا خود حیوان به میخ بسته بوده است اما حیوان زنجیر را پاره می کند و درطویله را می شکند در این صورت ضامن نیست، اما اگر در نگهداری از حیوان خودکوتاهى کرده باشد مثلا در طویله را بسته نکرده باشد یا حیوان را به میخ بسته نکرده باشد ضامن است.

س : 1214 – اگر دزدى مال انسان را بدزدد و بعد منکر شود آیا صاحب مال می تواند به اندازه و مقدار دزدیده شده اش از مال دزد بردارد؟
ج : تنها مال و جنس خود را می تواند بردارد اما اگر بخواهد مال دزد را به جاى مال خود بردارد باید از حاکم شرع اجازه بگیرد.

س : 1215 – کارگرى براى پاک کردن دستگاه ((قله بر)) سنگبرى ازکارگر دیگرى کمک می خواهد.کارگر قله بر درهنگام پاک کردن دستگاه به همکارش می گوید که کلید دستکاه را بزند با زدن کلید چهار انگشت کارگر قله بر بر اثر برخورد با زنجیر دستگاه در لابه لاى دستگاه گیر می کند از سوى دیگر صاحب کارخانه به خاطر این که خسارت بیشتر به دستگاه وارد نیاید با تکى تکى جدا کردن الماس زنجیر سبب می شودکه انگشت ها مدت زمان بیشترى در لابه لاى دستگاه بماند و احتمال وصل مجدد انگشت هاى بریده شده به دست کارگر از بین برود.در نتیجه چهار انگشت کارگر از بند درم قطع می شودآیا خود کارگر ضامن است یا همکارش که به کمک او آمده بود یا صاحب کارخانه؟
ج : اگر همکارکمکى کارگر در روشن کردن دستگاه مقصر نباشد ضامن دیه نیست و اگر صاحب کارخانه، ضمانت این گونه حوادث را قرارداد نکرده باشد و تأخیرى در بریدن زنجیر دستگاه براى بیرون آوردن انگشتان کارگرش نکرده باشد او هم ضامن نیست اگر چه عاصى وگنه کار است به خاطر سهل انگارى در بیرون آوردن انگشتان کارگر، اما اگر صاحب کارخانه تأخیرکرده باشد براى وارد آوردن خسارت کمتر باید رضایت کارگر مصدوم را جلب کند.

س : 1216 – شخص بدهکار درایران طلب خود را حواله می دهد به شخص دیگرى در افغانستان که برود از او بدهى خود رابگیرد، طلبکار وقتى به افغانستان می رود، آن شخص پولى را که حواله شده است پرداخت نمی کند.دوباره بدهکار مراجعه می کند او هم پرداخت نمی کند، طلبکار پول را از چه کسى بگیرد؟
ج : اگر حواله دهنده از آن شخص در افغانستان طلبکار بوده است و او هم فقیر نبوده است.طلب این شخص به ذمة او انتقال می یابد وحق مطالبه ازحواله دهنده را ندارد و باید از آن شخصى که در افغانستان است بگیرد، و اگر حواله دهنده از او طلبکار نبوده است یا طلبکار بوده ولى او فقیر بوده است.طلبکار می تواند از حواله دهنده طلب خود را بگیرد و او حق امتناع را ندارد.