[سؤال 7521] 3894
بسمه تعالی
1. آیا می شود رابطۀ کسی که پولش را به بانک می سپارد را با بانک مضاربه نامید؟
بسمه تعالی، ممکن است بانک، وکیل در مضاربه شود ولی متعارف خارجی، قرض به بانک است.
2. پولی که در مضاربه قرار دارد جزو مخارج سالیانه است؟
بسمه تعالی، پول مضاربه مؤونه نیست، بلکه سرمایۀ کسب است.
3. کسی که همه مخارجش به عهدۀ خانواده نیست، باید از همۀ درآمدی که دارد خمس بدهد؟
بسمه تعالی، هر مقدار که آخر سال زیاد بماند خمس دارد. ان شاء الله موفق باشید.
خوشحال می شوم اگر دست خطی از شما در پاسخ این نامه داشته باشم.
[سؤال 7522] —-> 3681
3. چند سالی است که یک شرکت سرمایه گذاری در پاکستان تأسیس شده که سهام 100 روپی می فروشد و از محل اعتبار این سهام، سرمایه گذاری کرده و در پایان، بهرۀ عاید از سرمایه گذاری را بین سهام داران تقسیم می کند.
ولیکن این شرکت تقبّل کرده است که هرساله در صورتی که بهرۀ کافی نبرد، بنا به تعهد دولت، مبلغ مشخص و ثابتی به سهام داران خود بدهد. به عبارت دیگر سهام داران، علی رغم زیان شرکت، مبلغ مشخصی از شرکت مزبور با کمک دولت دریافت خواهند کرد. آیا در این شرکت می توان سرمایه گذاری کرد؟
بسمه تعالی، بهره به نحو مزبور ربا و حرام است؛ مگر آن که بهرۀ تجارت باشد.
[سؤال 7523] —-> 3681
4. آیا می توان در شرکت هایی که در امر تجارت دوجانبه فعالیت دارند سرمایه گذاری کرد؟
بسمه تعالی، سؤال روشن نیست.
[سؤال 7524] 3895
بسمه تعالی 26 / 11 / 1361
محضر مقدس مرجع عالی قدر و رهبر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی، دامت برکاته، پس از ابلاغ سلام، لطفاً جواب مسائل ذیل را مرقوم فرمایید:
1. در اساس نامه صندوق های قرض الحسنه نوعاً ذکر شده: «جهت تأمین بعضی از مخارج، مبلغی از پس اندازهای موجود را در امور تجاری و زراعی و امثال این ها به کار بیندازند»؛ سودی که از این راه به دست می آید آیا اختصاص به همان صندوق پیدا می کند یا افرادی که در آن صندوق حساب دارند سهیمند؟
بسمه تعالی، چنانچه افراد پولشان را می دهند که سهیم باشند، در سود شریکند.
2. درآمد حاصله بعد از گذشت سال، خمس دارد یا خیر؟
بسمه تعالی، صاحبان سهام باید خمس بدهند.
3. وام هایی که به افراد از طرف صندوق داده می شود نوعاً صدی یک به عنوان کارمزد گرفته می شود، چنانچه صندوق درآمد دیگری داشته باشد در این صورت کارمزد گرفتن چه صورت دارد؟
بسمه تعالی، اگر واقعاً حق الزحمه و کارمزد به مقدار متعارف می گیرند مانع ندارد، ولی مجرد تغییر اسم، بهره را حلال نمی کند.
4. فردی به شهادت رسیده، ولی وصیتنامه ندارد، تکلیف همسر او با داشتن دو فرزند از شهید و یک مادر چیست؟ آیا اجازه می فرمایید تا به حد تکلیف و قانونی رسیدن فرزندانش، در منزل و اموال تصرف کند؟
بسمه تعالی، باید به حاکم شرع مراجعه و برای صغار، قیّم تعیین کرد تا آنچه مصلحت صغار است به واسطۀ قیّم عمل شود.
[سؤال 7525] 3896
بسمه تعالی 27 ذوالقعده 1399 ق
محضر مرجع عظیم الشأن عالم تشیع آیت الله العظمی الإمام خمینی مدّ ظله العالی
کسی مبلغ یک صد و پنجاه هزار تومان پول از کسی دریافت می کند از باب مضاربه یعنی مبلغ بالا را به پول خودش مخلوط کند، تولید و یا معامله پنیر نماید مبلغ فوق الذکر تقریباً معادل می شود به هزار حلب پنیر، و از نفع آن هر ماهی مبلغ سه هزار و شش تومان به عنوان مصالحه به صاحب پول بدهد باقی نفع هرچه باشد کم یا زیاد بر عهده کسی است که این پول را می گیرد و برای مبلغ مزبور سندی نوشته شده است و چون چک پشتوانۀ سند است برای دریافتی مبلغ مزبور تعداد شش قطعه چک بانکی به طرف داده است بدون تاریخ هر وقت خواستند بدون عذر بپردازد چون بعد از خواستن جنبۀ امانتی دارد آیا این معامله به طور مضاربه صحیح است و اگر صحیح نباشد با عنوان دیگر صحیح می شود و یا رأساً باطل است؟ مشروحاً جواب مرقوم نمایید.
بسمه تعالی، قرار داد مذکور باطل است و ربح بالنسبة به سرمایه تقسیم می شود و عامل مستحق اجرت المثل است.
[سؤال 7526] —-> 7246
5. اگر شخصی به لحاظ امین بودن تاجری سرمایه ای را در اختیار او گذارد تا با سرمایه خود مخلوط کند و چنین تاجری بدون قرارداد ماهیانه مبلغی به او بپردازد شرعاً جایز است یا خیر؟ آیا در کل تجارت، با فرض حرام بودن، دخالت دارد به نحوی که اعضای خانواده تاجر نتوانند از چنین درآمدی استفاده کنند؟ لطفاً چنانچه فروعی برای مسأله قابل تصور و مورد ابتلا است مرقوم فرمایید.
بسمه تعالی، پول را اگر قرض کرده، تمام درآمد به خودش تعلق دارد و اگر به عنوان مضاربه قبول کرده، درآمد به نسبت سرمایه تقسیم می شود و در هر صورت معاملات و تصرفات اشکال ندارد.
[سؤال 7527] 3897
بسمه تعالی
دفتر محترم حضرت حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سید روح الله الموسوی الخمینی دامت برکاته
محترماً معروض می دارد: این جانب زمینی را خریداری نموده، با شخصی قرار می گذارم که او با سرمایۀ خود آن را ساخته، پس از تکمیل، تحویل این جانب بدهد با قیمت تعیین شده، و وجه آن را دریافت دارد. و مقرر می داریم اگر نتوانستم وجه را بدهم رأس موعد، ساختمان و زمین را به فروش برسانم و وجه او را بدهم. آیا این مسأله جایز است و می شود اسم مضاربه بر آن نهاد؟ ضمناً احکام مضاربه در کدام کتاب فارسی مشروحاً نوشته شده است؟
بسمه تعالی، قرار مذکور اشکال ندارد، ولی مضاربه نیست. و احکام مضاربه در رساله عملیه ذکر شده است.
[سؤال 7528] 3898
بسمه تعالی
حضور مبارک حضرت آیت الله العظمی امام خمینی متّع الله المسلمین بطول بقائه
ضمن تقدیم مراتب اخلاص و ارادت از محضر شریف آن مرجع عالی قدر استعلام و استفتا می نماید:
شرکت سپهان که به امر کشاورزی و دامپروری و تولید شیر و گوشت اشتغال دارد، برای تأمین کسری نقدینگی و خرید علوفه در فصل برداشت، از سهام داران خود و یا اشخاص دیگر، وجوهی به صورت مضاربه دریافت می نماید. در ارتباط با پرداخت سود مضاربه، دو سؤال وجود دارد که از محضر مبارک استعلام و استفتا می گردد:
1. بعضی از دهندگان وجه، از سود سرمایۀ خود امرار معاش می کنند و قبل از تعیین نتیجه مضاربه و محاسبه سود یا زیان وجه پرداختی خود، احتیاج دارند که مبالغی علی الحساب سود مضاربه دریافت نمایند تا پس از تعیین نتیجه عمل در پایان سال دورۀ کارکرد مابه التفاوت محاسبه گردد. آیا پرداخت مبالغی علی الحساب، قبل از محاسبۀ نتیجۀ مضاربه اشکال شرعی دارد یا خیر؟
2. وجوه دریافتی مذکور برای مصارف مختلف اعم از خرید علوفه (که در فصل برداشت ارزان تر از زمان مصرف است و باید خریداری شود) و داروی دامی و وسایل کار و فنی و غیره مصرف می شود و مشخص نمودن یک قلم وجه دریافتی در ارتباط با یک خرید معین مقدور نمی باشد ولی در کل شرکت قابل محاسبه است. آیا نتیجۀ این محاسبه را می توان به عنوان ضابطه در نظر گرفت و در حکم سود مضاربه تلقّی نمود یا خیر؟
بسمه تعالی، پرداخت مبلغی برای صرف در کسری علوفه و داروی دام مضاربه نیست و در مورد سؤال صاحبان پول بیش از درآمد حاصل از سودهایشان حق ندارند.
[سؤال 7529] 3899
بسمه تعالی 25 / 5 / 1361
1. اگر پول از یک نفر یا مؤسسه ای ـ مثل صندوق قرض الحسنه ـ باشد و کار از یک نفر یا شرکت دیگری و قرارداد آن را بنویسند که چند سهم از صاحب پول و چند سهم از کسی که کار می کند، بعد از مدتی می تواند به دلیل بی سواد بودن و یا این که احتیاط در کارها دارد و نمی تواند حساب نگه بدارد، بگوید سهمیۀ استفادۀ طرف قرارداد را به این مبلغ با توافق طرفین می خرم؟
بسمه تعالی، اگر پولی که صندوق می دهد قرض نباشد اشکال ندارد. و در صورت جهل به مقدار مصالحه نمایند.
2. اگر صندوق قرض الحسنه بخواهد وام های سنگین بدهد به افراد تولید کننده به مدت های طولانی و برای مخارج صندوق بخواهد استفاده داشته باشد، به چه صورت باید قرارداد نمایند؟
بسمه تعالی، می توانید کارمزد بگیرید به مقدار متعارف.
3. حضرت امام در رسالۀ عملیه، مسألۀ 2147 فرمودند: «می تواند طرف شرکت بگوید از ضرر، شریک نیستم؛ ولی از استفاده، شریک هستم»، چنانچه صندوق چنان قراردادی را بنویسد بعد از مدتی می تواند سهمیۀ صندوق ـ البته استفاده را ـ به مبلغی بخرد تا نخواهد حساب نگه بدارد و بنویسد؟
بسمه تعالی، چنانچه مصالحه نماید اشکال ندارد.
[سؤال 7530]
4. مسألۀ مضاربه را بیشتر شرح دهید.
بسمه تعالی، به رساله مراجعه کنید.
[سؤال 7531] —-> 6914
2. آیا در معاملات مضاربه ای می توان زمان قائل شد؟
بسمه تعالی، شرط مدت در ضمن عقد مضاربه، لزوم وفا ندارد و طرفین هر وقت بخواهند می توانند فسخ کنند؛ ولی اگر در ضمن عقد خارج لازم، شرط کنند که تا مدت معینی مضاربه را فسخ نکنند، لازم است بر طبق این شرط عمل نمایند.
[سؤال 7532] 3900
بسمه تعالی
دفتر محترم حضرت آیت الله العظمی امام خمینی مدّ ظله العالی
محترماً تقاضا می شود جواب مسائل ذیل را مرقوم فرمایید:
1. زیدی وجهی می دهد به عمری که با آن کار کند، منافع آن آنچه حاصل شود بالمناصفه اما ضرر را عمرو قبول می نماید به عهده خودش باشد، شرعاً شرکت آن چه صورت دارد؟
بسمه تعالی، مضاربه به نحو مزبور صحیح نیست، ولی اگر در ضمن عقد شرط کند که عهده دار خسارت وارده باشد مانع ندارد.
2. وجوهی که بابت بازخرید حقوق کارمندی که به خدمت مشارالیه خاتمه داده شده پرداخت گردیده آیا خمس به آن تعلق می گیرد یا خیر؟
بسمه تعالی، اگر حق شرعی ادامه کار ندارد، پول بازخرید ادامۀ خدمت خمس ندارد.
3. وجوهی که به فرزندان داده می شود در قلک یا در بانک ها در حساب پس انداز نگهداری می شود، آخر سال خمس به آن تعلق می گیرد یا خیر؟
بسمه تعالی، چنانچه از ملک خود خارج و در ملک فرزندان وارد کند خمس ندارد.
4. کارمند جوانی که عائله دار است و حال بی کار است و کاری گیرش نیامده، آیا اجازه می فرمایید به مشارالیه سهم امام علیه السلام داده شود یا خیر؟
بسمه تعالی، از موارد صرف سهم مبارک نیست، لکن اگر فقیر است و دادن سهم به او موجب ترک کار نمی شود، مجازید به مقدار رفع ضرورت به او بدهید.
5. بانک ها برای حساب پس انداز آخر هر سال بدون هیچ گونه مذاکرات مبلغی به عنوان بهره منظور می دارند، این بهره چه صورت دارد؟
بسمه تعالی، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جایز نیست.
در پایان سلامتی و طول عمر آن رهبر عزیز را از درگاه خداوند متعال خواهانم و خواهشمندم در این مورد مرا راهنمایی فرمایید.
[سؤال 7533] 3901
بسمه تعالی
ریاست محترم دفتر امام خمینی مدّ ظله العالی
محترماً این جانب یک شخص مغازه دار می باشم. برای ترویج کارم مبلغی پول از خواهرم گرفته و در کسب و تجارت انداخته ام و هر از مدت زمانی بدون حساب، مبلغی پول به ایشان می دهم. خواهشمند است اعلام فرمایید که از نظر شرعی این کار درست است یا خیر؟
بسمه تعالی، اگر بهرۀ پول نباشد اشکال ندارد و چنانچه پول را به شما قرض نداده و با پول او تجارت می کنید، منافع پول او تماماً از خود او است و شما اجرت العمل حق دارید و در این صورت اگر پولی که به او می دهید با مصالحه باشد اشکال ندارد.
[سؤال 7534] 3902
بسمه تعالی 28 / 10 / 1358
محضر مقدس حضرت مستطاب آیت الله العظمی امام خمینی، دام ظله العالی، پس از تقدیم سلام
معروض می دارد: آیا مزارعه و مساقات و مضاربه که در زمان رسول اکرم معمول بوده، محدود به زمان معین بوده یا این که همیشه به قوت خود باقی است. متمنی است مشروحاً بیان فرمایید، تا موجب ارشاد مؤمنین متعهد گردد. ادام الله ظلکم ان شاء الله
بسمه تعالی، مذکورات از معاملات مشروعه هستند و شرعیت آن ها اختصاص به زمان خاصی ندارد.
[سؤال 7535] 3903
بسمه تعالی 19 / 4 / 1361
حضور محترم حضرت آیت الله العظمی امام خمینی، دامت برکاته
ضمن سلام، مقتضی است حضرت عالی نظراتشان را در موارد زیر اظهار فرمایند:
اول: قرارداد مضاربه.
دوم: آیا در قرارداد مضاربه می توان درصدی را به عنوان کارمزد (بهره) گرفت؟
سوم: آیا در قرارداد مضاربه طرفین (وام گیرنده و وام دهنده) در سود و ضرر سهیم هستند؟ یا فقط در سود؟
چهارم: آیا در مضاربه می توان از وام گیرنده سفته ای به عنوان ضمانت اجرایی و وثیقه دریافت نمود؟
بسمه تعالی، مضاربه وام دادن و وام گرفتن نیست، بلکه قرارداد خاصی است که شرح آن و احکام آن در رساله مذکور است.
[سؤال 7536] —-> 3681
2. به طوری که دولت پاکستان اعلام کرده، اخیراً اقدام به تأسیس بانک بدون بهره کرده است. اما ما نمی دانیم که سرمایه گذاری که این بانک خواهد کرد در چه زمینه ای می باشد. همچنین اعلام کرده است که هر شش ماه، سود حاصل از سرمایه گذاری را به ما می دهد (مقررات بانک ضمیمه است) و لیکن به قرار اطلاع، بهره ای که از پول های به قصد ربا گذاشته شده و پول های «بانک بدون بهره» عاید می شود را با هم مخلوط می کنند و از آن میان، سود به مشترکین «بانک بدون بهره» می پردازند. آیا می توان در این بانک پس انداز کرد؟
بسمه تعالی، اگر به نحو مشروع، مضاربه با شرایط واقع شود، سود جایز است.
[سؤال 7537] 3904
بسمه تعالی
اگر اصل پولی را که مضارب به عامل می دهد توسط عامل یا شخص ثالث تضمین شود، یعنی احتمال خطر نسبت به اصل مبلغ مضاربه منتفی گردد، مضاربه صحیح است؟
بسمه تعالی، اگر تضمین به نحو ضمان عقدی باشد صحیح نیست ولی اگر با عقد بیمه یا به طور شرط در ضمن عقد، قرارداد شود که خسارت وارده بر مالک را جبران کند، مانع ندارد.