سوال: [522]
1ـ هدایایی که در زمان نامزدی به دختر و پسر داده می¬شود، آیا از نوع هبه مشروطه است (به صورت شرط ضمنی) که اگر نامزدی بهم بخورد و ازدواج انجام نشود، به علت محقق نشدن شرط ضمنی، واهب بتواند عین موهوبه یا مثل و یا قیمت آن را پس بگیرد؟
2 ـ در هبه به ذی رحم، اگر واهب چیزی را شرط کند و متّهب آن شرط را عمل نکند، آیا واهب می¬تواند رجوع کرده و عین موهوبه، یا مثل و یا قیمت آن را استرداد نماید؟
3 ـ در هبه مشروطه، هرگاه قبل از تحقق شرط، یکی از طرفین از دنیا برود آیا هبه لازم گردیده و استرداد عین موهوبه، یا مثل و یا قیمت آن جایز نیست؟
جواب:
ج1) در فرض سؤال، اگر قصد هبه داشته باشد بنابر احتیاط نمی-تواند آن هدایا را از طرف مقابل پس بگیرد.
ج2) بله، اگر به شرط عمل نکند واهب می¬تواند هبه را بهم بزند.
ج3) اگر واهب قبل از آن که موهوب له به شرط عمل کند فوت نماید، اگر واهب حق خیار خود را ساقط نکرده باشد، وارث واهب حق فسخ دارد.
سوال: [523] شخصی ملک و زمین خود را به فردی هبه میکند و می¬گوید، تا زنده هستم اختیار آن را داشته باشم، آیا آن هبه نافذ و شرط لازم می¬شود؟
جواب: اگر اصل عین را برای کسی هبه کند و شرط کند که تا زنده هستم حق استفاده داشته باشم، آن هبه صحیح است، ولی باید آن عین را موهوب¬له قبض کرده باشد.
سوال: [524] شخصی در زمان حیات خود، زمین و خانه، درخت و هر آنچه که داشته برای نوه خود در حضور چند نفر از معتمدان منطقه سند نوشته و تحویل قیّم آن داده است.
بعد از مدت¬های زیادی که گذشته، یکی از پسر عموها این سند را پاره کرده، آن املاک را تقسیم می¬کند و یک حصه را خودش می¬گیرد و سه حصه دیگر را برای صاحب سند واگذار می¬کند، آیا از نظر شرعی این فرد چنین حقی را دارد؟ یا خیر.
جواب: شرعاً چنین حقی ندارد.
سؤال: شخص قال بین جماعة جمیع مالی من دار و بستان و غیر ذلک نصفه لأخی، هل یکون ذلک هبة بحیث یحتاج إلی القبول و القبض، أو یکون إقراراً؟
جواب: هذه العبارة تکون ظاهرة فی الهبة، فبعد القبض و القبول تکون لازمة إلاّ أن تکون الأموال مشترکة بینهما، فتکون إقراراً.
سوال: [525] مردی که دوتا دختر داشته، بعد از فوت ارث بین دو دخترش تقسیم می¬گردد، یکی از دخترها درسن ده سالگی ازدواج می¬کند¬، درهمان موقع زمین¬های را که به ارث برده بود به شوهرش هبه می¬کند که بعد شوهرش به پدر خودش آن زمینها را می¬بخشد، اکنون بعد از چهل سال آن خانم ادعا می¬کند که باید زمین¬هایم را برگردانید چون در آن موقع سن من پایین بوده و مرا فریب داده¬اید، آیا می¬شود که به این ادعاها اعتماد نمود و آیا هبه را می¬شود برگرداند؟
جواب: در فرض سوال چون ده ساله بوده می¬تواند حالا هبه را به هم بزند؛ ولی چنانچه این زن در آن زمان رشد فکری داشته است و به اختیار خود زمین را برای شوهر خود هبه کرده باشد بنابر احتیاط واجب نباید هبه را بهم بزند.
سوال: [526] آیا هبه برای بطن در بطن مشروعیت دارد؟ به این معنا که پدری در زمان حیات تمام اموال خود را اعم از منقول و غیر منقول از برای فرزندان ذکور خود هبه کند و در متن هبه¬نامه تصریح نماید که اولاد¬های دختر و نواسه¬های دختر من به صورت بطن در بطن هیچ گونه حقی در این اموال نداشته باشد، در فرضی که این هبه برای طبقه اول مشروعیت داشته باشد، شامل طبقات بعدی نیز می¬شود؟ به این معنا که اگر یکی از پسران هبه کننده فرزند پسر نداشته، و تنها اولاد دختر داشته باشد و فوت کند، آیا اموالی او که از طریق هبه پدر به او رسیده است، به دخترهایش نمی¬رسد و به پسر عموهای دختر می¬رسد؟ یا خیر.
جواب: در فرض سؤال اگر فرزندان ذکور عین موهوبه را قبول و قبض کنند آن هبه صحیح است و اگر بعض ورثه صغیر باشند قبض پدر از طرف آنها کفایت می¬کند اما راجع به بطن بعدی آن هبه اعتبار ندارد.
سوال: [527] قبلاً تحت شرایط عصبانیت و مشکلات خانوادگی، و در شرایطی که در حال بگو مگوی شدیدی بودم، سریعاً کاغذی برداشتم وتمام ارثیه¬ای که به من تعلق گرفته بود را، به مادرم دادم وامضاء کردم، تا مادرم ساکت وآرام شود و دیگر من و خانمم را اذیت نکند، بعد از سه ماه ما را از منزل بیرون کرد، هم اکنون که حق خود را از ارثیه می¬طلبم، مادرم میگوید تو دیگر حقی نداری، و به کاعذ امضاء شده اشاره میکند، حالا چه کار باید کنم، آیا باز هم باید ساکت بشینم و همین¬طور نظاره¬گر بهره¬مندی سایر ورثه از این ارثیه باشم و محروم؟ آیا آن کاغذ در آن شرایط روحی اعتبار دارد؟ و اگر ندارد آیا دادخواست تقسیم ترکه بنویسم اشکال شرعی ندارد و ما را در آخرت حساب و کتاب نمی¬کنند، یعنی عاق مادر نمی¬شوم؟
جواب: در فرض سؤال مجرّد نوشتن اثری ندارد؛ اگر آن ارثیه را علاوه بر نوشتن به قبض مادر خود داده باشید، این هبه لازم شده و نمی¬توانید پس بگیرد و اگر ارثیه را مادر شما قبض نکرده باشد، می¬توانید دعوا کنید و حق خود را از آن ارثیه پس بگیرید.
سوال: [528] اگر کسی در حیات خود چیزی از اموال خودش را به بعضی از فرزندان یا به افراد دیگر ببخشد و به آنها تحویل دهد یا وصیت کند چیزی از ثلث مالش به آنها بدهند، چه صورت دارد؟
جواب: اگر قبول و قبض در زمان حیات واهب واقع شود، آن هبه صحیح و لازم است و اگر فرزند صغیر باشد قبض پدر از قبض فرزند کفایت می¬کند، ولی وصیت به مقدار ثلث ما ترک فقط نافذ است و سایر ورثه حق اعتراض ندارند.
سوال: [529] اینجانب حدود سی سال است که ازدواج نمودهام، و خداوند متعال صلاح را بر آن دانسته که صاحب فرزندی نشوم. از طرفی هم مرگ حق است و اموال هم باید بین ورثه تقسیم شود؛ این در صورتی است که پس از مرگ من چه بر سر همسرم می¬آید؟ نمی¬دانم آیا راهی هست که بشود نصف اموالم برای خودم خرج شود و نصف دیگر برای همسرم باقی بماند تا همسرم پس از مرگ من دچار مشکلات نگردد؟
جواب: شما می¬توانید نصف اموال خود را برای همسرتان هبه کنید و نصف دیگر را برای خود نگهدارید، اگر زن در زمان حیات شوهر، هبه را قبول و قبض کند، آن هبه صحیح و لازم است.
سوال: [530] شخصی زمین خود را برای شخص دیگری هبه می¬کند به شرط عوض، موهوب له عوض را تأدیه نمی¬کند تا واهب فوت میکند. آیا وارث واهب حق خیار فسخ دارد؟ یا خیر.
جواب: بله، وارث حق فسخ هبه را دارد.
سوال: [531] شخصی که سند به نامش نوشته شده بوده، پدرش پیش از پدر خود فوت شده؛ این سند را جد پدری به نام نواسه خود نوشته و تمام املاک خود را به طور مساوی در بین پسران و نوه خود تقسیم می¬کند. که پس از گذشت زمان زیاد، نوه دیگر مقر صاحب قدرت می¬شود و سند جد خود را پاره میکند، حال اگر ثابت شود که آن املاک غصب شده، قابل بازگشت است؟ یا خیر.
جواب: اگر جد ملک خود را برای پسران و نوه تقسیم و تملیک کرده باشد و آنها در زمان حیات واهب، قبول و قبض کرده باشند بعد از آن ملک آنهاست و کسی حق تخلّف ندارد، اگر نوه صغیر باشد، قبض جد به نیابت او کافی است و عموهایش در حق او نمی¬توانند تصرف کنند.
سوال: [532] شخصی از مال منقولی خود برای پسر خود که غائب بوده، هبه کرده و نفر دیگری را وکیل گرفته که از جانب غائب اخذ و قبض کند، آیا این هبه نافذ است؟ یا خیر؛ چون واهب تا برگشت غائب فوت کرده با این تذکر که این وکالت با اجازه حاکم شرع بوده که واهب را وکیل برای غائب گرفته است؟
جواب: اگر موهوب له صغیر بوده، اخذ و قبض ولی در صحّت هبه کافی است و اگر موهوب له کبیر بوده، باید خودش عین موهوبه را در زمان حیات واهب قبض کند، یا حاکم شرع و یا وکیل ماذون او از طرف غائب قبض کند در این صورت هبه صحیح است.
سوال: [533] اگر ولی صغیر از اموال صغیر هبه کند، با توجه به این که نه کسی از صغیر توقع بخشش دارد و نه هبه به مصلحت صغیر است، آیا هبه کننده ضامن آن مقدار از اموالی است که هبه نموده؟ آیا فقط ضامن است یا ضامن منافع نیز هست؟
جواب: بله ولی ضامن مال صغیر و منافع از دست رفته به واسطه هبه کردن است.
