س 1: آیا کسی میتواند راه عام را مسدود کند و بجای راه جوی آب بکشد؟
ج: اگر راه عام از بالای زمین موات بوده است کسی حق ندارد این راه را مسدود کند و اگر راه را بسته باشد واجب است راه را باز کند.
س 2: اگر پنج برادر باشند و در زمان حیات پدر زمین های شان از همدیگر جدا بشود اما خیلی از مصارف شان با هم باشند اگر یکی از آنها جوی جدیدی احداث کند این جوی مال همه آنها هست یا مال کسیکه جوی را کشیده است؟
ج: اگر آن برادر جوی را از بالای زمین موات کشیده باشد جوی مال خودش است و اگر از بالای زمین و حریم ملک مشترک کشیده باشد این جوی هم مشترک است.
س 3: رود خانهی است مشترک بین دو نفر که هرکدام در طرف رودخانه زمین دارند و آب بطور مساوی بین شان تقسیم است در حالیکه مسیر رودخانه از میان ملکها و زمین های این دو نفر است البته در موقع آبیاری ابریزهها هم بر رود خانه میرود خود رودخانه هم یک مقدار آب دارد که با هم مخلوط میشود و میرود پایینتر. یکی از شریکها جوی جدید کشیده بطرف پایین تر از ملکهای خودش شریک دیگر نیز از همان آب رود خانه جوی جدید کشیده است اما آن شریکش که زودتر جوی جدید کشیده است این شریک دیگر را که بعداً جوی جدید کشیده است مانع شده است آیا حق منع دارد یا نه؟
ج: چنانچه رودخانه ملک شخصی این دو نفر باشد هرکدام مالک نصف آن میباشد و هر مقدار زمینی را که احیا کرده است حق دارد از نصف همان آب استفاده کند. ولی اگر رودخانه از مباحات اولیه باشد و این دو نفر از جهت احیا کردن و جوی کشیدن هر کدام مالک شده است در پایین رودخانه هر کدام که اول جوی کشیده حق دارد از مازاد و اضافی آب استفاده کند و آن کسی که بعداً جوی کشیده حقش در طول حق شخصی اول است.
س 4: کسی چاه آبی برای آشامیدن حفر کرده مدت مدید با زحمت زیاد مقداری زمین را حفر میکند و آب بیرون میشود روز اوّل در کارکردن آن چاه همسایه های هم جوار هیچ گونه اعتراض و ممانعتی نکردهاند امّا بعد از اتمام چاه و بیرون آمدن آب همسایهها ادعا دارند که این چاه به چشمه ما ضرر رسانده لذا این چاه باید تخریب و پر بشود آیا صاحبان چشمه حق تخریب این چاه را دارد یا نه در حالیکه فاصله این چاه با چشمه آنها حدود صد وهشتاد متر فاصله دارد.
ج: اگر این شخص چاه را در زمین موات حفر کرده وضرری هم به چشمه کس دیگری نداشته باشد حق تخریب چاه را ندارد اما اگر ضرر به چشمه کسی دیگری داشته باشد ولو فاصلهاش با چشمه زیاد باشد صاحب چشمه حق دارد که چاه را پُر و تخریب کند. امّا اگر چاه را در ملک خود یا در حریم ملک خود حفر کرده است و لو ضرر به کسی دیگر هم داشته باشد آن کس حق تخریب آن چاه را ندارد.
س 5: یک قطعه زمین را حدود پنجاه سال قبل شخصی احیا کرده است و مدتی حاصلات این زمین را خورده است وسپس زمین را ترک کرده و بعد از پنجاه سال اشخاص دیگر آن زمین را دوباره احیاء کرده است در حالیکه هیچ اثری و نشانه از احیائ قبلی نداشته است حالا یعنی بعد از احیاء کردن دوم ورثه احیاء گران قبل که ترک کرده بوده زمین را ادعا دارند که این زمین از پدران آنها بوده و در نتیجه زمین مال ورثه آنها است.
حالا سؤال این است که این زمین مال احیاء گران دوم است یا از ورثه احیا گران اوّل؟
ج: در صورتیکه پنجاه سال احیا گر اوّل زمین را ترک کرده باشد وزمین تبدیل بزمین موات شده باشد در این صورت زمین مال احیأ گران دوم است ورثه مالک قبلی در آن زمین حق ندارند.
س 6: زمین مواتی را کسی سنگ چینی میکند به قصد احیأ چه مقدار از اطراف آن زمین را حق اولویت پیدا میکند و تا چه مدت اگر سراغش نرود حق اولویت او از بین میرود؟
ج: تا زمانیکه فرصت یا قدرت عرفیه پیدا نکرده حق اولویت برای او باقی است و اطراف آن محل به اندازه حریم یک زمینی که اگر احیأ میبود آن اندازه زمین حریمش بود البته سنگ چینی در صورتی حق اولویت میاورد که این شخص قدرت بر احیاء زمین را از نظر جسمی یا مالی داشته باشد اگر قدرت نداشته باشد کسی دیگر میتواند آن زمین را احیاء کند.
س7: چشمه آبی که مالک آن برای زراعت از آب آن استفاده میکند شخصی دیگری چاه آب حفر کرده که این چاه در اوّل بهار سرازیر و آب از آن جاری میگردد و در بقیه فصول به صورت چاه است از این چاه هم برای آشامیدن استفاده میگردد و هم برای نهال فاصله این چاه با سر چشمه یکصدو ده متر تقریباً میباشد. آیا مالک چشمه حق منع چاه را دارد؟
ج: در فرض سؤال اگر آن چاه در زمین موات حفر شده و طبق نظر کارشناس و اهل خبره به آن چشمه که قبلاً بوده ضرر دارد صاحب چشمه حق منع دارد و اگر ضرری به آب چشمه ندارد یا چاه در ملک خود صاحب چاه و در حریم ملک صاحب چاه حفر شده باشد صاحب چشمه حق منع ندارد چه فاصله زیاد باشد یا کم باشد.
س 8: استفاده از چاه به وسیله واتر پمپ در مورد حریم معیّن چاه تغییر ایجاد کرده میتواند یا خیر؟
ج: حریم چاه تغییر پذیر نمیباشد امّا اگر زمین موات باشد خود واتر پمپ هم جا و حریم لازم دارد.
س 9: شخصی میخواهد چاه آب احداث نماید شرعاً فاصله بین چاه و چشمه چه مقدار است؟
ج: در فرض سؤال فاصله بین چاه جدید و چشمه ـ مثلاً ـ به اندازهای باشدکه جدید به قدیم ضرر نداشته باشد، معیار و ملاک ضرر وعدم ضرر است. آن مقدار هزار یا پانصد ذراع که در بعضی از کتب ذکر شده اندازه تقریبی است این در صورتی است که چاه جدید در زمین موات باشد و اگر در ملک خودش باشد حق دارد چاه بکند ولو ضرر داشته باشد.
س 10: نظر کار شناس در این مسأله فوق (125) یعنی فاصله چشمه وچاه چه مقدار ارزش دارد؟
ج: نظر کارشناس اگر دو نفر باشند و عادل هم باشند به عنوان بیّنه ارزش دارد و اگر یکنفر یا دو نفر باشند ولی عادل نباشند اگر از قول آنها اطمینان پیدا شود هم باید برایش اعتبار قائل بشود.
س 11: چاههای آب معمولاً برای رفع نیاز مندی منزل احداث میشود آیا تصرفات اندک از قبیل مصرف برای سبزیجات و امثالهم را میتواند به ادعای ضرر به چشمه مانع شود؟
ج: اگر آن چاه مال شخصی کسی باشد تصرفات کسانی دیگر درآن چاه جایز نیست و لو تصرفات اندک باشد مگر به رضایت و اجازه صاحب چاه.
س 12: شخصی به نام خدا نظر بعد از فوت برادرش با فرزندان برادرش مشترکاً زندگی میکند در حالیکه زمین برادرها قبلاً حصّه بندی و جدا بوده، در دوران انقلاب همان محله مشترکات قریه ومحلّه را جوی نو میکشد هرکس حصّه خود را میگیرد.
امّا خدا نظر مذکور برای ورثه برادر متوفی میگوید تنها در مشترکات محل در جوی نو حق ندارد این مال من باشد اکنون از نگاه شرعی آیا ورثه آن مرحوم مانند عموهایش و بقیه محله حق دار هستند یا خیر؟
ج: در فرض سؤال اگر ورثه برادر در احیاء جوی نو شرکت داشته باشند مثل سایر اهل قریه در آن جوی آب حق دارند و اگر در احیاء و حفر جوی آب سهم نداشته باشند بدون اجازه صاحبان جوی آب حق استفاده از آن جوی آب را ندارند.
س 13: زمین موروثی را که بین سه نفر وارث مشاع است، نهال غرس نموده و درکوی عام آن زمین مشاع خانه ساخته و کاریز و چشمه نیز کار نموده و زمین آبی کار احیاء نموده و زمین للمی نیز احیاء کرده و در حکومت وقت برای همان زمین آبی کار وللمی نیز مالیات پرداخته در این باره نهال های غرس شده و خانهها ساخته شده و زمین های احیاء شده حق احیاء کننده زمین های احیاء شده و غرس کننده نهال های غرس شده است یا آنکه دو وارث دیگر نیز حق دارند؟
ج: مسألة غرس نهال در کوه عام درخت مال کسی است که مالک نهال بوده امّا کوه عام اگر حریم زمین کسی دیگر یا حریم قریه بوده احیاء آن کوه بدون اجازه صاحب زمین یا اهل قریه جایز نیست و اگر کوه عام حریم کسی نبوده یاهم حریم بوده و صاحبان حریم هم حاضر در صحنه بوده ولی جلو کار او را نگرفته تا خانه ساخته و کاریز و چشمه و زمین آبی وللمی زار ساخته باز همه این چیزها مال احیاء کننده است چون به نوشته خود شما کوه عام بوده و کوه عام در صورتی حریم کسی نباشد مال احیاء کننده میباشد.