[سؤال 4203] 2067
بسمه تعالی 12 / 6 / 1358
حضور مبارک حضرت آیت العظمی آقای حاج سید روح الله الموسوی الخمینی، زعیم عالی قدر متّعنا الله وجمیع المسلمین بطول بقائه
با ابلاغ سلام و اهداء تحیّات و دعاگویی مصدّع خاطر مبارک در استدعای جواب مسأله ذیل می گردد. شخصی با پولی که خمس آن را پرداخته قطعه زمینی خریده و معلوم نیست که به قصد تجارت بوده یا خیر بعداً قیمت زمین ها بالا رفته است قسمت هایی از زمین ها را در زمان حیات خودش فروخته و خمس آن را پرداخته بقیه زمین ها بعد از فوت به ورثه منتقل شده، آیا به این زمین های باقیمانده خمس تعلّق می گیرد یا خیر، در صورت تعلّق آیا خمس بر ذمّه میت است یا بر ذمّه ورثه و قیمت زمین ها بعد از فوت ثابت نمانده و در حال تغییر بوده به قیمت کدام زمان تعلّق می گیرد، از شخص میت خانه مسکونی و دکان و سرقفلی نیز باقیمانده، آیا به آن ها هم خمس تعلّق می گیرد یا خیر؟ ضمناً در وصیت نامه از پرداخت خمس ذکری به میان نیامده ولی تأکید کرده که زمین ها را بفروشید و ثلث قیمت آن ها را به مصرف ساختمان مسجدی که خودش زمین آن را وقف کرده برسانند، حال چنانچه دولت این زمین ها را تصرّف کند تکلیف وصی چیست و آیا اصولاً جایز است حکومت اسلامی این زمین ها را تصرّف کند به خصوص که در تاریخ 28 / 3 / 1358 در حدود ششصد هزار تومان مالیات بر ارث آن ها را پرداخته ایم با عرض احترام و ادعیه خالصانه
بسمه تعالی، اگر معلوم نیست که خرید زمین ها برای تجارت بوده ترقی آن خمس ندارد، بلی اگر برای تجارت بوده باید ورثه خمس ترقی قیمت را بدهند و میزان قیمت زمان ارث است و اگر ورثه خمس را ندهند و ترقی نماید ترقی نسبت به مقدار خمس را هم باید بدهند مگر آن که بعد از ترقی باز تنزل کرده باشد که در این صورت خمس ترقی را ضامن نیستند و باید قیمت یوم الارث را بدهند، خانه مسکونی خمس ندارد و دکان و سرقفلی حکم مال التجاره را دارد و در صورتی که ورثه احتمال بدهند که متوفی خمس آن ها را داده است بر آن ها واجب نیست خمس بدهند و در صورت امکان وصی باید بر طبق وصیت عمل کند.
[سؤال 4204] —-> 2243
2. کسانی که زمینی را می خرند و خانه می سازند و می فروشند به آن ها به اصطلاح، بساز و بفروش می گویند، یا پاساژ و سرا می سازند و مغازه های آن را به عنوان سرقفلی می فروشند و در رأس سال خمسی، این خانه ها یا مغازه ها را از آن ها می خرند و مالک برای این که گران تر بفروشد نمی فروشد و بعد از گذشتن سال خمسی قیمت تنزل می نماید، بفرمایید: آیا این هم مثل اجناس تجارتی است و قیمت ربح قبل از سال را باید خمس بدهد یا هر وقت فروخت، خمس سود را بدهد؟
بسمه تعالی، با مراجعه به حاکم شرع و اجازۀ فروش مذکور، نسبت به قیمت فروش خمس بدهد.
[سؤال 4205] —-> 2137
3. کسانی که سال قرار دادند و زمینی می خرند برای درست کردن خانه و مبلغی که به زمین می دهند پاک است و فعلاً دیگر پولی ندارند که خانه بسازند شاید یک سال هم بماند، شما بفرمایید که خمس دارد یا خیر؟
بسمه تعالی، خمس ندارد.
[سؤال 4206] 2068
بسمه تعالی
1. زمینی که با پول غیر مخمس خریداری شده با زمینی که از عوائد بین سال خریداری شده جهت استفاده، آیا آخر سال که قیمت آن ترقی نموده است باید قیمت وقت خرید حساب شود، یا قیمت آخر سال و آیا این دو مورد مثل هم است یا فرق دارد؟
بسمه تعالی، زمین خریده شده با پول غیر مخمس در صورتی که حاکم شرع معامله را اجازه کند به قیمت فعلی متعلق خمس است، و در مورد دوم اگر برای تجارت است ترقی قیمت در آخر سال خمس دارد.
2. افرادی سال ها به حج مشرف شده و با توجه به اختلاف یک روز بین مثلاً ایران و حجاز در مناسک در مسائل تقیّه ـ هیچ وقت قطع به مخالفت حاصل نمی شود… ـ اعمالی را در روزهای معلوم به متابعت آن ها انجام داده و حال متوجه شده که می فرمایید در اعمال منی تقیّه نیست و باید وظیفۀ دیگری انجام دهد حقیقت را روشن و معلوم بدارید که وظیفه نسبت به گذشته چیست مخصوصاً در صورتی که حج نیابتی بوده است چه کند؟
بسمه تعالی، اعمالی را که می توانست در وقت مقرر بدون تقیّه انجام دهد اگر پیش از وقت انجام داده صحیح نیست و باید در همان سال و اگر وقت گذشت در سال بعد اعاده کند، ولی اگر در حین عمل به توهّم آن که وقت است با قصد قربت انجام داده و بعداً شک کرده که در وقت بوده یا پیش از وقت محکوم به صحت است.
3. ذبح در مذبح جدید و رمی در قسمت فوقانی جمرات به نظر مبارک صحیح است یا خیر؟
بسمه تعالی، اگر ذبح در منی میسور نباشد در مکان فعلی با رعایت الاقرب فالاقرب صحیح و مجزی است و رمی از طبقۀ فوقانی اگر بلندی مفرط نباشد مجزی است.
4. مسأله گویی به حجاج گفته که در بیتوته در منی وظیفه این است که یا اول شب تا نصف شب در منی باشید، یا از نصف شب تا صبح و اتفاقاً خودش و جمعی چند سال چنین عمل می کردند، عصر عید مکه می آمدند و تا اعمال را انجام می دادند و مراجعت می کردند به منی همین قدر می شد که نصف شب نشده وارد منی می شدند و حال متوجه شده که نظر مبارک شما نسبت به این قسم احتیاط دادن کفاره است. آیا اولاً این کفاره لازم است یا خیر؟ و ثانیاً تکلیف مسأله گو با دیگران چیست و آیا رجوع به غیر شما در این گونه موارد مسقط کفاره می شود یا نه؟
بسمه تعالی، در مفروض سؤال احتیاط واجب دادن کفاره است و مسأله گو ضامن کفارۀ دیگران نیست لیکن باید مسأله را برای کسانی که اشتباه برای آن ها نقل کرده بیان کند و رجوع بعد از عمل مسقط کفاره نیست.
5. کسانی که نایب می شوند در اعمال حج، اگر به واسطه بی مبالاتی های اعراب مخصوصاً با آلودگی هایی که در اطراف مسجد الحرام برخورد می کنند منطبق و عقیده شان این باشد که مسجد آلوده است و چون چاره نیست من هم با همین آلودگی و نجاست 99 درصد اعمال را انجام می دهم وگرنه به عقیده خود پاک نمی دانم، آیا چنین کسی می تواند نیابت کند و یا نیابت این افراد جایز نیست بر فرض عدم جواز نسبت به اعمال گذشته و اجرتی که گرفته است چیست؟
بسمه تعالی، از وسواس باید اجتناب نماید و احراز طهارت بر وفق موازین شرعیه کافی است و عمل محکوم به صحت و مجزی است لیکن اگر یقین دارد که عمل مشروط به طهارت را بدون طهارت انجام داده محکوم به بطلان است و استحقاق اجرت ندارد و در فرض یقین به عدم تمکن از عمل صحیح نمی تواند نایب شود.
6. اگر کسی مسأله ای را اشتباهاً گفته که انجام آن مستلزم کفاره است، حال کفاره بر گوینده واجب است یا عمل کننده یا برخی یا اصلاً کفاره ندارد مطلقاً.
بسمه تعالی، مسأله گو ضامن کفاره نیست.
7. تقلید اغلب مؤمنین بدون تحقیق و تشخیص اعلم است مثلاً در ماه مبارک یک مبلّغی وارد دهی می شود و به مردم فتوای مرجعی را می گوید و یا رسماً او را بین جامعه معرفی می کند، مردم هم به واسطه حسن نیّت از او قبول نموده از آن مرجع تقلید می کنند، آیا این گونه تقلیدها ثمری دارد یا خیر؟ و آیا لازم است بیدار نمودن آن ها که وظیفه چیست یا چون تقلید از غیر اعلم می کند و معلوم نیست مخالف با فتوای اعلم باشد اشکالی ندارد؟
بسمه تعالی، حکم شرعی باید بیان شود لیکن آگاه کردن اشخاص بالخصوص لازم نیست و تقلید اگر از روی موازین شرعیه نباشد صحیح نیست.
8. کسانی که به انتخاب حمله داران جزء و عضو کاروان محسوب می شوند از قبیل روحانی و دکتر و آشپز و غیره، ولی طبق قانون اوقاف باید هر کاروانی مشتمل بر چند نفر باشد، این هم به نظر مبارک شما اشکال دارد یا فقط باید منصوب از طرف اوقاف نباشد؟ این مسأله با این که کراراً سؤال شده مع ذلک بعضی مورد حمله واقع شده اند مستدعی است توضیح بدهید.
بسمه تعالی، همراه کاروان اوقاف به مکه مکرمه مشرف شدن اگر موجب تأیید دستگاه نباشد اشکال ندارد ولی روحانی نباید از طریق نصب اوقاف همراه شود ولی با انتخاب حمله دار مانع ندارد.
9. رسم است در عروسی ها برای داماد چشم روشنی و هدیه می برند و یا مثلاً مبلغی پول می دهند، ولی خوب که دقت شده احسان کننده متقابلاً منتظر است در اوقات مناسبه طرف به او برگرداند، آیا این ها هم جزء بدهکاری هایی است که باید وصیت به ادای آن کرد یا خیر؟ و هکذا هدایایی که جهت ساختمان جدید می آورند.
بسمه تعالی، جزء بدهی محسوب نیست.
10. کسی که حساب سال دارد از نظر تخمیس اموال مثلاً روز آخر سال که می شود، می بیند هزار تومان از زید طلب دارد. و پانصد تومان از عمرو، اگر از عمرو مطالبه کند می دهد ولی زید یا ندارد که طلب را ادا کند، یا آدم بد معامله ای است که به زودی حاضر نمی شود دِین خود را ادا کند، استفاده از تحریر چنین می شود که طلب عمرو باید تخمیس شود، ولی از زید هر وقت وصول شد جزء عوائد سال وصول است و خمس ندارد مگر چیزی بعد از وصول باقی بماند که آخر سال آینده تخمیس گردد، آیا مسأله همین طور است که استفاده می شود یا بعد از وصول باید تخمیس گردد، هرچند تا آخر سال باقی نماند.
بسمه تعالی، طلب هر وقت وصول شد باید در مورد تعلق خمس همان وقت تخمیس شود و آنچه که در کتاب تحریر الوسیله مسطور است راجع به ترقی قیمت مال التجاره ای است که از مردم طلب دارد.
11. آیا تکلیف مبلّغین در قراء تقسیم اراضی شده از نظر نماز و غیره چیست و وظیفه مردم چگونه است؟
بسمه تعالی، تصرفات در ملک غیر موقوف بر اجازۀ مالک است و اگر علم به مالک بودن غیر ذی الید ندارد با اجازۀ ذی الید تصرف اشکال ندارد و توقف در مرافق عامه مانند مساجد و تکایا در صورتی که علم به غصبیت در بین نباشد مانع ندارد.
12. سردفتری که مدت سی سال است دارای دفتر ازدواج است در ده، هر چند در مدت یک سال شش ماه آن به واسطه مسافرت تعطیل و شش ماه دیگر هم شاید ماهی مثلاً چهار یا پنج فقره عقد به ثبت برساند، ولی در عین حال آیا داشتن این دفتر برای آن شخص جایز است یا نه؟ بر فرض جواز فرق دارد داشتن چنین دفتری با فعلاً درخواست دادن و گرفتن دفتر در زمان حاضر یا خیر؟ آیا این موجب سلب عدالت می شود اگر عادلش بداند یا نه؟ ضمناً دولت حقّ التحریر و ثبتی تعیین نموده که هر مقدار مهر زیادتر باشد حقّ سردفتر زیادتر ولی آن ها اکتفا به این حقّ تعیین شده نمی کنند و خود یک متعارف و معمولی دارند که آن را می گیرند آیا آن زیادی حلال است یا خیر؟ چون گاهی می شود برای یک عقد باید از جایی به جای دیگر برود یک روز یا نصف روز وقتش برای این عقد صرف می شود لذا آن زیادی را به نظر خود صرف کردن وقت زیاد می گیرد بر فرض که اخذ زیاد جایز و حلال باشد اگر قبلاً نگفته چه مبلغ می گیرم آیا بعد از انجام عمل دریافت آن چه صورت دارد؟
بسمه تعالی، با رعایت موازین شرعیه و اجتناب از تأیید و قبول قوانین ضد اسلامی اشکال ندارد و در مقدار حقّ الزحمه منوط به تراضی طرفین است و در صورتی که قرارداد سابق نباشد استحقاق اجره المثل دارد.
13. کسانی که عمره مشرف می شوند می توانند از جده یا از یکی از مواقیت عمره مانند تنعیم و جعرانه مثلاً محرم شوند یا لازم است از میقات عمره تمتع محرم شوند هرچند بعد از تشرف به مکه میقات عمره مفرده را فرموده اید می شود از تنعیم و جعرانه و یا یکی از مواقیت عمره تمتع محرم شد. لذا عده ای بدون احرام از مواقیت عمره تمتع رفته اند در مسجد تنعیم محرم شده و خیال کرده اند که مخیرند بین مواقیت در احرام مطلقاً.
بسمه تعالی، از خارج اگر خواست وارد مکه شود باید از یکی از مواقیت محرم شود و عبور از میقات بدون احرام جایز نیست و در حال اختیار احرام از جدّه صحیح نیست بلکه باید برود به یکی از مواقیت ولی اگر نمی تواند، احرام از جدّه مانع ندارد و احوط در این صورت آن است که با نذر باشد.
14. در اعراض از وطن آیا اعراض عملی کافی است مانند کسی که مثلاً سی سال است در شهری ساکن و به وطن خود نرفته ولی باز خود را اهل آن وطن می داند یا در اعراض قصد معتبر است و اصولاً بیان فرمایید معنی اعراض را.
بسمه تعالی، در فرض سؤال اعراض متحقق نیست مگر آنکه قاصد عدم عود باشد و در تحقّق اعراض باید علاوه بر قصد عملاً هم از آن محل خارج شود.
15. بچه های صغیری که در صفوف جماعات می گردند و مردم به آن ها کمک می کنند گاهی مثلاً یک تومان به آن بچه می دهند و پنج قران از دست او می گیرند تا پنج ریال کمک کرده باشند، آیا گرفتن پول به این قصد از دست صغار جایز است یا نه؟ بر فرض عدم، حال که گرفته می تواند برگرداند یا باید به ولیّ آن طفل برساند.
بسمه تعالی، در مورد سؤال اگر ممیّز باشد تصرفات مزبوره از او نافذ است و در غیر ممیّز منوط به اجازۀ ولیّ شرعی است و اگر از او چیزی گرفته اند باید به ولیّ او بپردازند.
16. مردی با زن خود از وطن اتخاذی هر دو به وطن اصلی خود می رود و بنا دارد کمتر از ده روز بماند آیا زن هم تابع شوهر است یا وظیفه زن قصر است؟
بسمه تعالی، در مورد سؤال زن تابع شوهر نیست و وطن شوهر اگر وطن زن نبوده نماز او قصر است.
17. پولی که سلمانی بابت تراشیدن صورت می گیرد حلال است یا حرام، بر فرض حرمت اگر مخلوط با پول های حلالش باشد و بخواهد در مقام تخمیس اموال برآید لازم است دوبار تخمیس کند یا خیر؟
بسمه تعالی، با اجرت ریش تراشی علی الأحوط معاملۀ پول حرام می شود و در مورد اختلاط احوط تخمیس است و پول حلال در بین که از درآمد کسب و متعلق خمس است جداگانه خمس دارد و ترتیب هر یک در کتاب تحریر الوسیله مسطور است.
18. معلمی که در دبستان یا دبیرستان دخترانه یا مختلط درس می گوید آیا حقوقی که در قبال این عمل می گیرد حلال است یا حرام؟
بسمه تعالی، در صورت تصدی تدریس مطالب مباحه حقوق را مالک می شود لیکن اگر تدریس در آن مدرسه برای او مفاسد دینی و اخلاقی داشته باشد جایز نیست.
19. زیدی وطن اصلی او مثلاً شیراز است و مدت مثلاً سی سال است که قم را وطن اتخاذی خود قرار داده و زندگی می کند آیا بچه های زید هنگامی که به شیراز می روند چنانچه قصد اقامه نکنند می توانند نماز خود را تمام بخوانند یا وظیفۀ آن ها قصر است چون در قم متولد شده اند؟
بسمه تعالی، در فرض سؤال وطن اصلی پدر وطن اولاد محسوب نیست.
20. بعضی از طلاب که تقریباً متجاوز از بیست سال است که در قم به قدر امکان مشغول تحصیل بوده اند، فعلاً از یک طرف به جهت اقامه جماعت در مسجد و از طرف دیگر به واسطه اشتغال به منبر و غالباً به علت مراجعات مردم در امور مذهبی اگر چه به درس آقایان اساتید شرکت می کنند، ولی نه وقت مطالعه دارند و نه فرصت نوشتن و این امور موجب شبهه شده در اخذ شهریه و سهم امام علیه السلام و چنانچه شهریه منوط به درس خواندن باشد بین خود و خدا خود را اهل نمی دانند در اخذ آن، حال بیان فرمایید این طلاب می توانند شهریه و سهم قبول کنند یا خیر؟ و بیان فرمایید که آیا طلابی که در انجام وظایف خود تقصیر می کنند مدیون حضرت ولی عصر علیه السلام می باشند یا فردای قیامت طلبکارشان مردم است؟
بسمه تعالی، کسانی که در حوزات علمیه متصدی مشاغل حوزه یا سایر خدمات دینی و مذهبی هستند اشکال ندارد از راتب مقرره استفاده کنند و در مورد عدم استحقاق مدیون ولی امر سهم مبارک هستند.
21. ساعاتی که برای نماز در قطار اعلام می شود معمولاً آن ها که اهل نمازند با اطمینان به وقت نماز می خوانند، ولی برای بعضی ها که معمولاً در تشخیص وقت دقت داشته اند مورد شک واقع می شود، مخصوصاً برای نماز صبح رعایت احتیاط هم مقدور نیست چون قطار حرکت می کند آیا نماز بخواند ولو با شک در دخول وقت یا صبر کند یقین حاصل شود و در قطار در حال حرکت بخواند؟
بسمه تعالی، با شک در دخول وقت نماز مجزی نیست لیکن بهتر آن است که جمع کند بین نماز در توقف گاه با شک در وقت و بین نماز در بین راه بعد از یقین به وقت.
22. در بین وضو پیشامدی شد که باید احتیاطاً وضو را از سربگیرد آیا برای به هم خوردن وضو جفاف لازم است یا تجفیف هم جایز است و آیا فرو بردن صورت و بازو مثلاً در میان آب موجب ابطال آن می شود یا خیر؟
بسمه تعالی، فرو بردن صورت و بازو موجب ابطال نمی شود و در عمل به احتیاط می تواند همان وضو را اتمام کند و ثانیاً احتیاطاً استیناف نماید.
23. در هدیۀ منبر اگر دعوت کنندگان از سهم امام علیه السلام که مجازند بدهند یا سید از سهم سادات بدون کسب اجازه از منبری که آیا رضایت دارد یا ندارد بری ءالذمه می شوند یا لازم است بدون اجازه قبلی از غیر وجوه بدهند.
بسمه تعالی، در مورد قرارداد اجرت یا استحقاق اجرة المثل و همچنین در مواردی که متعارف است به منبری اجرت می دهند نمی تواند سهم مبارک یا سهم سادات را بابت آن حساب کند.
24. جوان متدینی سؤال کرد که در این چند سال اخیر با انتشار کتب آقای علی شریعتی و شهید جاوید و کتب سید ابوالفضل برقعی و اختلافاتی که بین طرفداران و مخالفین این کتب پیدا شده در هر دو طرف افراد متدین و وزینی قرار گرفته اند که نمی توان قضاوت کرد حق با کدام دسته و جمعیت است و این موضوع نهایت موجب تحیر و سرگردانی ما در امر دین شده است، آیا در این مشکلات چه باید کرد؟ راهنمایی بفرمایید؟
بسمه تعالی، لازم است مسلمین از اختلافات که به دست سازمان ها در بین آن ها حادث می شود خودداری کنند.
25. آیا حقوق بازنشستگی افراد اداری هم مانند ماترک آن ها بعد از فوتشان بین تمام ورثه تقسیم می شود یا نه چون طبق قانون دولتی به بعضی وراث داده نمی شود.
بسمه تعالی، اگر از حقوق زمان خدمت کم شده و در وقت بازنشستگی پرداخت می شود جزو ترکه است و به تمام ورثه می رسد و اگر از طرف خود اداره پرداخت می شود به هر کس بدهند به او اختصاص دارد.
26. افرادی که کارشان در سفر واقع شده مانند معلمین که مرتباً مثلاً از تهران به کرج می روند تدریس می کنند و شب به تهران برمی گردند می فرمایید هر روز مسافرند چون در تمام خواندن نماز و گرفتن روزه شغل سفری مناط است نه کثیرالسفر بودن استدعا دارند اگر می شود اجازه بفرمایید در این مسأله رجوع به غیر کنند که کثیرالسفر را کافی می دانند برای اتمام.
بسمه تعالی، مورد سؤال از موارد رجوع به غیر نیست.
27. مجاز از طرف حاکم شرعی در مداخله امور صغار برای تسهیل امر بازماندگان با رعایت صرفه صغار چنین می کند: تمام اموالی که از بچه های صغیر در معرض استعمال است مانند منزل و لوازم آن و غیره تصرف در آن ها را با مادر بچه ها مصالحه می کند در مدت مثلاً تا ده سال که نفر آخر هم به حد بلوغ برسد به همان زحماتی که مادر برای بچه ها می کشد مثلاً اگر تصرفاتی در اموال سالی دو هزار تومان اجرت دارد مادر هم اجرت زحماتش دو هزار تومان و اگر بیشتر است بیشتر و کمتر است کمتر و مادر بچه ها هم قبول می کند، آیا به نظر مبارک شما این مصالحه در رفع اشکال تصرف در مال صغیر کافی است یا راه دیگری دارد؟
بسمه تعالی، مصالحۀ مزبوره نسبت به اموال هر صغیری تا زمان بلوغ او اگر مقرون به مصلحت او باشد اشکال ندارد.
متع الله المسلمین بطول بقائکم الشریف
[سؤال 4207] 2069
بسمه تعالی
1. اشخاصی که با پول غیر مخمس زمین و یا جنس دیگری خریده اند و قیمت آن در ظرف چند سال ترقی کرده و بعد از ترقی، تنزل کرده و فعلاً می خواهند خمس مال را بدهند، بعد از امضای آن باید خمس اعلی القیم را بدهند یا این که باید خمس قیمت فعلی که تنزل کرده بدهند؟
بسمه تعالی، بعد از رجوع به حاکم شرع و اجازۀ معامله نسبت به مقدار خمس، احتیاط آن است که خمس زمین را به قیمت اعلای آن بدهد گر چه به قیمت فعلی بعید نیست کفایت کند.
2. طلاهای مسکوک، مثل اشرفی طلا و یک پهلوی ها که در این زمان به عنوان متاع و مثمن خرید و فروش می شود اگر به حد نصاب برسد زکات دارد یا خیر؟ همچنین پول نقرۀ مسکوکی که پنجاه سال یا شصت سال قبل در مملکت رایج بوده زکات دارد یا خیر؟
بسمه تعالی، زکات دارد.
3. اگر کسی تبرعاً به نیابت چند نفر برای عمره مفرده محرم شد و اعمال عمره را انجام داد این عمره برای تمام چند نفر واقع شده یا این که برای یک نفر آن ها واقع شده یا این که برای هیچ کدام واقع نشده؟ در صورتی که برای هیچ کدام واقع نشده باشد، این شخص هنوز محرم است یا خیر؟
بسمه تعالی، در عمره استحبابی نیابت از چند نفر مانع ندارد.
[سؤال 4208]
4. شخصی اداری ماشین برای رفتن سر کار اداری خود می خرد. آیا آن ماشین خمس دارد یا خیر؟
بسمه تعالی، اگر فقط برای رفتن به محل کار خود مورد حاجت است، خمس دارد.
[سؤال 4209] 2070
بسمه تعالی 9 / 7 / 1358
محضر مقدس استاد بزرگوار، نایب الامام علیه السلام، امام خمینی دامت برکاته، السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته
1. از جناب مستطاب عالی نقل شده که کسی که از پول خمس نداده چیزی خریده و تنزل کرده است موقعی که خمس قیمت فعلی آن چیز را بدهد ذمه اش بری ء می شود اطلاق نقل می گیرد صورتی را که بعد از گذشتن سال از تعلق خمس این کار را کرده باشد چه سال برای خمس تعیین کرده باشد و چه سال قرار نداده باشد آیا صحیح است یا خیر؟
بسمه تعالی، اگر بعد از سال با ربح غیر مخمس چیزی بخرد معامله نسبت به مقدار خمس فضولی و موقوف است به اجازه حاکم شرع اگر اجازه کند خمس قیمت فعلی زمین را باید داد و اگر اجازه نکند خمس پولی که سال بر آن گذشته باید داده شود و اجازه وکلا باید روی موازین باشد.
2. تپّه ای است که جزء مرتع روستا می باشد و مالکی ندارد، شخصی دست به حفاری برده و قطعه هایی از سفال و ظروف عتیقه در آن تپّه پیدا نموده، شرعاً فروش و یا تصرف آن ها که قیمت ارزنده هم دارد چه صورت دارد لطفاً جهت حل این مسأله که اکنون اختلاف ایجاد کرده جواب مرقوم فرمایید.
بسمه تعالی، اگر مالکی برای آن پیدا نشود ملک واجد است ولی باید خمس آن را بدهد و چنانچه دولت اسلامی مقرّراتی در این باب دارد واجب است مراعات شود.
[سؤال 4210] 2071
بسمه تعالی
1. سرقفلی با شرایط شرعی که دکان دار به عنوان محل کسب با پول مخمس تهیه می نماید و قیمت سوقی آن در ترقّی و تنزّل است، آیا در رأس هر سال خمسی ـ مثل سایر اجناس مغازه ـ به قیمت روز حساب سال حساب شود و تخمیس شود یا این که حکم زمین زراعتی برای زارع را دارد؛ هر وقت سرقفلی را فروخت و سود کرد باید خمس بدهد؟
بسمه تعالی، در فرض مرقوم، تا نفروخته خمس ندارد.
2. در رسالۀ عملیه حضرت آیت اللهی آمده است: «مرکبی که از ربح کسب تهیه می شود برای این که سوار شود و به تجارتخانه یا مزرعه یا دکان یا محل کار خود برود، بدون آن که جنس تجارت با آن حمل نماید»، فرموده اید: «باید خمس آن را بدهد» و در استفتائات جدید فرموده اید: «مرکب مورد احتیاج برای رسیدن به محل کار و کسب خمس ندارد»، توضیح مطلب چگونه است؟
بسمه تعالی، مرکب اگر فقط برای رفتن به محل کار مورد نیاز است خمس دارد و اگر در زندگی شخصی خود و عایله اش به آن حاجت دارد، خمس ندارد.
[سؤال 4211]
3. تاکسی و اتوبوس و مینی بوس و وانت بار و ماشین های شرکت های خصوصی که برای حمل اجناس تجارتی می باشد و با پول مخمس تهیه شده اند و قیمت سوقی آن ها در ترقّی و تنزّل است، آیا در رأس هر سال خمسی باید به قیمت عادلۀ روز حساب شود و تخمیس شود یا بعد از فروش اگر سود کرده خمس آن ها داده شود؟
بسمه تعالی، در فرض سؤال، تا نفروخته خمس ندارد. و همچنین بعد از فروش مگر آن را سرمایۀ تجارت قرار دهد.
4. در رسالۀ عملیه حضرت آیت اللهی آمده است: «هرگاه چیزی برای مؤونه از ربح سال تهیه کنند و آن را در سال بعد بفروشند، واجب است خمس آن را فوراً بدهند و اگر در فروش، ربح به دست آمده، ربح آن جزء درآمد سال فروش محسوب می شود»، بفرمایید اگر این مؤونه را به عنوان تعویض بفروشد، یعنی مثلاً فرش را می فروشد که فرش دیگری تهیه نماید، آیا به طریق مذکور باید خمس ادا نماید یا چون سلب احتیاج نشده، حکم دیگری دارد؟
بسمه تعالی، اگر مؤونه را به مؤونۀ دیگر تبدیل کند خمس ندارد، ولی اگر بعد از سال، مؤونه را بفروشد، پول فروش آن، بدون انتظار سر سال خمس دارد.
[سؤال 4212] 2072
بسمه تعالی
محضر مبارک رهبر کبیر انقلاب، نایب الامام، آیت الله العظمی حضرت امام خمینی، دامت برکاته، تقاضامندم چند مسأله ای که مورد ابتلا است، جواب مرقوم فرمایید:
1. کسی که ماشینی از پول خمس داده، خریده برای این که از درآمد آن استفاده نماید و بعد از مدتی می فروشد و از آن ربح می برد، آیا به ربحش خمس تعلق می گیرد؟
بسمه تعالی، خمس ندارد.
2. راننده ای که تا به حال حساب سال نداشته و ماشینی دارد که روی آن کار می کند و معیشتش از این راه اداره می شود، حالا که می خواهد حساب نماید و خمسش را بپردازد، آیا باید به قیمت فعلی اش حساب کند و یا پولی که موقع خرید پرداخته؟
بسمه تعالی، اگر حاکم شرع، معامله را نسبت به مقدار خمس امضا نماید، میزان قیمت فعلی است.
3. دهی است که مسجد دارد ولی به خاطر دوری راه، می خواهند مسجد دیگری را بسازند، آیا اجازه می فرمایید که از سهم مبارک امام علیه السلام صرف نمایند.
بسمه تعالی، با تعیین مقدار، تحصیل اجازه نمایید.
[سؤال 4213] 2073
بسمه تعالی
محضر مبارک آیت الله العظمی امام خمینی دام ظله
1. اگر شخصی پولی به دست آورد و در بین سال، خمس آن پول را رد کرد و بعد ملکی خرید و آن ملک قیمتش بالا رفت بدون آن که ملک را بفروشد، آیا خمس به عین آن تعلق گرفته است یا نه؟
بسمه تعالی، عین ملک متعلق خمس نیست و اگر برای تجارت بوده، ترقی قیمت آن خمس دارد.
2. کارگرهایی که در خارج از کشور هستند وقتی می خواهند بیایند ایران، گمرک اثاثی را که همراه دارند می گیرد و بعد آن ها را می فروشند؛ آیا دیگران می توانند آن اشیا را بخرند یا نه؟
بسمه تعالی، اگر احتمال دهند که روی موازین شرعی و قانونی فروخته می شود، می توانند بخرند.
3. شخصی دارای دو خانه است در دو شهر؛ گاهی زن و بچه هایش داخل آن خانه زندگی می کنند و گاهی داخل آن خانۀ دیگر؛ آیا هر دو خانه هایش جزء مؤونه حساب می شود یا نه؟ به طور واضح، نظریۀ خود را مرقوم فرمایید.
بسمه تعالی، اگر به هر دو خانه برای زندگی نیاز دارد، از مؤونه هستند.
[سؤال 4214] 2074
بسمه تعالی
اگر کسی خانۀ مسکونی خود را بفروشد، در صورتی که آن را با پول مخمس خریده باشد، آیا مازاد قیمت آن خمس دارد یا نه؟ و اگر از ربح سال خریده است چه مقدار و در چه صورتی باید خمس بدهد؟
بسمه تعالی، اگر خانه را با ربح مخمس تهیه کرده است، پول فروش آن خمس ندارد؛ هر چند قیمت آن ترقی کرده باشد، و چنانچه با درآمد کسب و حقوق بدون پرداخت خمس تهیه کرده است، هر چند از مؤونه بوده، تمام پول فروش آن بدون مراعات سرسال خمس دارد.
[سؤال 4215] —-> 934
3. اگر شخصی که خمس خود را می داده خانه ای بخرد که مبلغ زیادی مقروض گردد و به واسطۀ آن قرض، خمس از او ساقط گردد و پس از دو یا سه سال خانه ای را که خریده، به صاحبش بازگرداند و قرض او نیز مرتفع گردد، این شخص چگونه باید خمس دهد؟
الف. آیا مالی را که قبلاً (قبل از معامله) داشته و خمس آن را داده، باید کسر کند و بعد، باقیمانده را خمس دهد؟
ب. کلیه اموال را ـ چه آن که خمس آن را قبلاً داده یا نداده ـ حساب نماید و خمس دهد؟
بسمه تعالی، مقداری که خمس آن داده شده و ترقی قیمت نسبت به آن مقدار استثنا می شود.
[سؤال 4216] —-> 6646
2. منزلی فروخته و خمس آن را داده اند و با پول آن، زمینی خریده اند. بعد از مدتی، با مبلغی منفعت، آن زمین را فروخته اند، ولی خمس منفعت را نداده و بلافاصله خانه ای خریده اند. آیا آن منفعت خمس داشته یا نه، در صورتی که کسی که چنین کاری کرده، فاقد خانه بوده است؟
بسمه تعالی، اگر برای تجارت نبوده، ترقّی قیمت خمس ندارد.
[سؤال 4217] —-> 1466
3. اگر قیمت سوقیه افزایش یافته، نه این که گوسفند چاق شده، آیا افزایش قیمت هم نما است و باید خمس بدهد یا خیر؟
بسمه تعالی، اگر مال التجاره نیست، ترقی قیمت آن خمس ندارد.
[سؤال 4218] —-> 2315
2. در صورتی که فردی سال داشته باشد و زمین درخت داری را برای امرار معاش، با پول قرضی به مبلغ دو هزار و پانصد تومان می خرد و پس از چند سال، خمس پول اصل زمین را می دهد و پس از پانزده سال، آن را به دوازده هزار تومان می فروشد. آیا خمس ترقی و اصل آن زمین بر او واجب است؟
بسمه تعالی، اگر ترقی قیمت بعد از ادای خمس حاصل شده، خمس آن واجب نیست.
[سؤال 4219] —-> 1242
2. اگر کسی خانۀ مسکونی خود را بفروشد در صورتی که آن را با پول مخمس خریده باشد آیا مازاد قیمت آن خمس دارد یا نه و اگر از ربح سال خریده است چه مقدار و در چه صورتی باید خمس بدهد؟
بسمه تعالی، اگر خانه را با ربح مخمس تهیه کرده است پول فروش آن خمس ندارد.
[سؤال 4220] 2075
بسمه تعالی 6 / 11 / 1360
با عرض سلام به حضور محترم رهبر کبیر انقلاب و یاران و کارگزاران راستینش، خواهشمند است چند مسائلی از محضر امام امت سؤال گردد.
1. خانه ای چند سال قبل به قیمت 6 هزار تومان که وجوهات آن داده شده بود خریداری گردیده و در طول انقلاب این خانه فروخته شده به قیمت 200 هزار تومان و چون معاملات خرید و فروش از طرف دولت اسلامی ممنوع بوده نتوانسته خانه ای بخرد در نتیجه مبلغ 200 هزار تومان به مدت دو سال یا بیشتر راکد مانده است حالا این پول از نظر وجوهات چگونه است؟
بسمه تعالی، خمس ندارد.
2. گفته می شود که اگر کسی 3 روز تظاهر به روزه خواری بکند و علنی روزه خود را بخورد قتلش واجب است، آیا این مطلب مورد تأیید می باشد؟ راه توبه برای این چنین فردی باز است یا خیر؟
بسمه تعالی، اگر جدّاً توبه کند قبول است و تا نزد حاکم شرع ثابت نشده حد ندارد و مسأله به این نحو که ذکر شد خلاف واقع است.
[سؤال 4221] —-> 4045
10. اگر در چند سال قبل خانه ای که خریده ایم تخمیس شده، اما حالا قیمتش دو برابر شده، آیا اینک اضافه قیمت آن را باید تخمیس کرد؟
بسمه تعالی، اگر خانه برای فروش نبوده، اضافۀ قیمت در فرض مرقوم، خمس ندارد.
[سؤال 4222] 2076
بسمه تعالی 29 رمضان 1402 ق
محضر شریف حضرت مستطاب، آیت الله العظمی الامام الخمینی، مدّ ظله العالی
معروض می دارد: شخصی زمینی خریداری نموده به مبلغ 000 / 10 تومان که خمس آن را داده است؛ بعد از مدتی زمین را به مبلغ 000 / 30 تومان می فروشد و مکۀ مکرمه مشرف می شود. از ربح کسب (زمین) بابت خمس چیزی نمی پردازد؛ سه سال از این مدت می گذرد؛ آیا سود فروش همان سال را بپردازد یا سود سه سال را با فرض این که ده هزار تومان سود نموده باشد؟
بسمه تعالی، اگر زمین را برای فروش تهیه کرده، خمس اضافۀ پول فروش و ارباح بعدی را باید بدهد.
[سؤال 4223] 2077
بسمه تعالی 8 / 9 / 1359
محضر مقدس آیت الله العظمی امام خمینی متع الله المسلمین بطول بقائه
پس از اهدای تحیت و سلام، به عرض عالی می رساند: کسی که شغل طلا فروشی دارد و سال قبل تقریباً 9 کیلو طلا داشته حساب کرده و خمس آن را داده، ولی فعلاً تقریباً هفت کیلو طلا دارد، که از جهت وزن کمتر شده، ولی قیمت آن بیشتر از سال قبل است، به چه نحو باید حساب کند؟ والسلام علیکم ورحمة الله
بسمه تعالی، با فرض این که شغل او خرید و فروش طلا است، باید قیمت ملاحظه شود.
[سؤال 4224] —-> 961
3. شخصی اتومبیل سواری تخمیس شده خود را می فروشد و اتومبیل جدیدی با قیمت بیشتر در بین سال می خرد و بعد هم به قیمت آن افزوده می شود؛ سر سال چه مقدار باید خمس آن را بدهد؟ قیمت خریده شده یا قیمت روز؟
بسمه تعالی، به نسبت پول غیر مخمس که برای آن داده، به قیمت روز خمس دارد.
[سؤال 4225] —-> 1408
4. منزل مسکونی خود را فروخته ام و زمینی خریده و مشغول ساختمان آن می باشم. آیا وجوهات به همۀ آن تعلق می گیرد یا بر باقیماندۀ آن تعلق خواهد گرفت چون در شهرستان که بودم در زمان مرحوم آیت الله شاهرودی رحمه الله منزل مسکونیم به حساب سال آمده بود.
بسمه تعالی، منزل مسکونی اگر قبلاً تخمیس شده، پول فروش آن خمس ندارد.
[سؤال 4226] —-> 2044
2. سرمایه کارگاهی که خمس آن پرداخت شده؛ پس از فروش اگر اضافه قیمت (سود) داشته باشد، برای اضافه قیمت باید خمس پرداخت نمود یا خیر؟
بسمه تعالی، اگر مال التجاره نیست، اضافه قیمت، خمس ندارد.
[سؤال 4227] —-> 1915
3. اشیایی که برای استفاده جهت امرار معاش ـ مثل گوسفند یا گاو یا نخل ـ می خرد، از وجه خمس داده و در ضمن سال، به سببی از اسباب، بعضی از آن ها را می فروشد، اگر زیادی قیمت داشته باشد جزء سایر ارباح است تا آخر سال حساب کند یا فوری خمس آن را بدهد؟
بسمه تعالی، اگر برای خرید و فروش و تجارت نبوده، زیادی خمس ندارد.
[سؤال 4228] 2078
بسمه تعالی 10 / 12 / 1360
محضر مبارک رهبر عالی قدر، حضرت امام خمینی
بعد التحیة و الثناء، لطفاً فتوای خود را در این مسأله بیان فرمایید:
اگر شخصی زمین بایری را آباد و چاه عمیق و آنچه که مورد نیاز آبادی زمین است، احداث نماید و خمس آن ملک را پرداخت نماید و هر ساله که سررسید حساب سال دارد، خمس محصول و درختکاری و غیره را حساب و پرداخت نماید و بعد از مدتی صاحب ملک اراده نماید که در بین سال، زمین خود را بفروشد و با پول حاصله، ملک دیگری را خریداری نماید، سؤال ما این است که آیا این شخص بایع باید اول سال که شد خمس پولی را که ملک خریده، دوباره سر سال پرداخت نماید یا خیر؟ چون بعضی ها می گویند: ملک، مخمس شده و دیگر خمس ندارد و بعضی می گویند: باید پولی که خرج ملک اول نموده و خمس آن را داده کسر نماید و بقیه را که منافع ملک اول شده، حساب کند و بدهد؛ نظر مبارک حضرت عالی در این مورد چیست؟
بسمه تعالی، اگر خمس ملک را داده، پول فروش آن خمس ندارد.
[سؤال 4229] —-> 81
2. اگر ابزار کسب و کار ـ که به فتوای شما خمس دارد ـ خمسش را داده، حالا قیمت آن ها زیاد شده است؛ آیا سر سال که حساب می کند، باید آن زیادۀ قیمت ابزار و دکان را هم حساب کند یا نه؟
بسمه تعالی، ترقی قیمت آن، خمس ندارد.
[سؤال 4230] —-> 7135
6. تراکتوری که جهت کار خریده شده مبلغ یکصد هزار تومان، اگر بعد از چند ماه فروخته شود مبلغ یکصد و پنجاه هزار تومان و این مبلغ را بعد از گذشت یک سال جهت ساختمان خرج نماید، در صورتی که پول اولیه تراکتور مخمس باشد، آیا ارتفاع قیمت و گذشت یک سال در وجوب خمس اثر دارد؟
بسمه تعالی، در فرض سؤال ترقی قیمت خمس ندارد.
[سؤال 4231] —-> 1996
5. اگر چند نهال بکاریم و خمس آن ها را بدهیم سال بعد که به صورت باغ بزرگی در می آید و قیمت آن خیلی بالا می رود، آیا زیادی قیمت خمس دارد یا خیر؟
بسمه تعالی، در فرض مرقوم خمس ندارد.
[سؤال 4232] —-> 1996
2. اگر خمس گوساله ای داده شود که مثلاً آن گوساله 20000 ریال ارزش دارد و در سال آینده که گوساله بزرگ می شود و به صورت گاو در می آید و قیمت آن 50000 ریال می شود، آیا باید خمس زیادی قیمت گوساله را پرداخت کرد یا به طور کلی گوساله دیگر خمس ندارد؟
بسمه تعالی، در فرض مرقوم اگر برای فروش نباشد نموّ عین و ترقی قیمت خمس ندارد.
[سؤال 4233] 2079
بسمه تعالی 7 / 1 / 1362
محضر مقدس رهبر عالی قدر، امید مستضعفان جهان، مرجع معظّم، حضرت آیت الله العظمی امام خمینی، دامت برکاته، سلام علیکم
با عرض تبریک سال نو و امید این که سال جدید، سال پیروزی نهایی رزمندگان عزیز اسلام بر قوای کفر جهانی باشد؛ خاطر مبارک را به سؤالی شرعی معطوف داشته، استدعا می نماید تکلیف شرعی در این خصوص را روشن فرمایند:
با خرید خانه ای با استفاده از وام بانکی، به علت دوری محل کار تا منزل، تصمیم به تعویض این منزل تا نزدیکی محل کار گرفتم و پس از فروش خانه قبلی، با کسر مبلغ وام (بدهی بانکی) مابقی بهای خانۀ فروخته شده را از خریدار وصول و سپس درصدد تهیۀ منزل دیگر برآمدم. حالا نظر می دهند که به مابقی پولی که نقد دستت آمده خمس تعلق می گیرد و اگر قبل از وصول پول مذکور، خانۀ دیگری می خریدی و خود را بدهکار می نمودی خمسی تعلق نمی گرفت. با توجه به این که این مسأله را در زمان معامله نمی دانستم و پس از فروش خانه و دریافت پول، به آن صورتی که گفته شد این نظر را می دهند، بفرمایند:
1. اصلاً خمسی از این بابت به این جانب تعلق می گیرد یا خیر؟
2. اگر خمسی تعلق می گیرد، بر کل بهای خانۀ فروخته شده تعلق می گیرد یا فقط به وجه نقدی که پس از کسر میزان وام به دستم رسیده است؟
بسمه تعالی، اگر خانه را با وام تهیه کرده اید و قبل از پرداخت وام، آن را فروخته اید، به پول فروش خانه خمس تعلق نمی گیرد؛ حتی در اضافه بر مقدار وام.
[سؤال 4234] —-> 2657
4. کسی که خانه ای محقّر داشته و آن را به فروش رسانده و خمس آن پول را داده و با آن پول، خانۀ دیگری خریده و دوباره به مقدار زیادتری آن را به فروش رسانده، با این که خود فروشنده خانۀ مسکونی ندارد، با این پول خانه ای را برای سکونت خریده آیا خمس مازاد را پرداخت کند؟
بسمه تعالی، در فرض مسأله، خمس زیاده واجب نیست.
[سؤال 4235] 2080
بسمه تعالی
محضر مبارک رهبر کبیر انقلاب، امام امت، خمینی بت شکن
خانه ای مسکونی داشته ام به بهای شصت هزار ریال که چندین سال قبل خمس آن را پرداخته ام. مدتی پیش خانۀ فوق را به یکی از بستگان خود فروخته و با پول آن شروع به ساختن ساختمانی جدید نموده ام. اینک با توجه به این که سال مالی جدیدم فرا رسیده و ساختمان جدید نیز به پایان نرسیده، ولی مبلغ هفت صد و ده هزار ریال از پول ساختمان فروخته شده برایم باقیمانده، خواهشمند است پاسخ فرمایند که نسبت به آن چگونه باید عمل نمایم؟ والسلام
بسمه تعالی، در فرض سؤال، پول فروش خانه خمس ندارد.
[سؤال 4236] 2081
بسمه تعالی 11 / 2 / 1361
مدیریت دفتر محترم حضرت آیت الله العظمی امام خمینی دام ظله العالی
این جانب دبیر مدرسه راهنمایی شهرستان سراب که دو سال پیش به این شهرستان انتقال یافتم خانه ام را فروخته ام و با پول آن خانه تا کنون نتوانستم در این شهرستان خانه ای مناسب بخرم، اکنون که مدت نزدیک دو سال از فروش خانه می گذرد آیا به پولی که در نزدم می باشد خمس تعلّق می گیرد یا نه؟ البته مقداری پول خمس داده شده داشتم و مقداری هم وام گرفته بودم و از پول آن ها خانه ساخته بودم. خمس به این پول (یعنی فروش خانه) چگونه تعلق می گیرد؟ خواهشمندم توضیح فرمایید، ضمناً در صورت تعلق خمس نحوه پرداخت آن را اشاره فرمایید؟ و آیا اجازه می فرمایید سهم سادات و هم چنین مقداری از سهم امام را خودم بپردازم؟ و آیا می توان سهم امام و سهم سادات را به حساب جنگ زدگان و دیگر حساب های دولتی واریز کرد؟
بسمه تعالی، پول فروش خانه نسبت به مقداری که خمس آن را داده اید خمس ندارد و نسبت به مقدار وام اگر وام را از درآمد و حقوق داده اید خمس دارد و می توانید به حساب شماره هزار تعاون اسلامی قم حواله کنید و مجازید سهم سادات خودتان را به سیّد فقیر و متدیّن بپردازید، موفق باشید.
[سؤال 4237] 2082
بسمه تعالی
حضور محترم رهبر کبیر انقلاب اسلامی و بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی، سلام علیکم، پس از عرض سلام و ادب، مستدعی است پاسخ دو سؤال زیر را به این حقیر ابلاغ فرمایند:
1. در سال 58، محل خدمت حقیر شهر سمنان بود و در آن جا با استفاده از مبلغ 000 / 900 / 2 ریال وام از بانک ملی و مقداری قرض الحسنه از برادران دینی و مقداری پس انداز خودم، خانه ای به مبلغ 000 / 650 / 4 ریال خریداری نمودم. ضمناً این حقیر از روزی که صاحب درآمدی شده ام، سال برای خود داشته و هر ساله خمس متعلقه را به نمایندگان آن حضرت تقدیم نموده ام. اینک از سمنان به کرج انتقال یافته ام آن خانه را در سمنان فروخته و پس از بازپرداخت و استرداد وام دریافتی و مالیات های متعلقه و سایر هزینه های آن، مبلغی حدود 000 / 000 / 7 ریال برایم مانده که می خواهم در کرج خانه ای خریداری و با خانواده ام در آن سکونت کنم و غیر از این مبلغ وجه دیگری ندارم و امکان وصول وام مجدد در کرج برایم نیست. آیا مبلغ مذکور خمس دارد یا خیر و اگر دارد چگونه و پس از گذشت چه مدت؟
بسمه تعالی، اگر بعد از فروش خانه وام آن را ادا کرده اید و پولی که داده اید از همان پول فروش خانه بوده خمس واجب نیست.
2. کسی است که از ابتدا تا کنون خمس پرداخت نکرده است، آیا می شود در منزل او و روی فرش او وارد شد و نماز خواند و از غذای او استفاده کرد و آیا غسل های او درست است؟
بسمه تعالی، اگر یقین به بودن خمس در منزل و فرش نباشد، تصرف و نماز در آن مانع ندارد و اگر آب مباح باشد غسل صحیح است.
[سؤال 4238] —-> 6446
3. اگر شخصی خانه ای که جزء مؤونه اش نبود، خرید و از اجارۀ آن خانه صرف تعمیر و رنگ کاری او کرد و ممکن است به واسطۀ رنگ و تعمیر آن، تا اندازه ای قیمت خانه اضافه شده باشد ـ و البته آن خانه را نمی خواهد بفروشد ـ آیا خمس آن مقداری که خرج کرده، آخر سال خودش بدهد یا با آن مقداری که قیمت خانه اضافه شده است؟
بسمه تعالی، باید خمس قیمت اضافی را بدهد.
[سؤال 4239] 2083
بسمه تعالی
پس از سلام؛ محضر مبارک حضرت آیت الله العظمی مرجع تقلید و رهبر عظیم الشأن، امام خمینی، مدّ ظله العالی
خانه ای داشتم که در آن ساکن بودم و مقداری پول مخمس و مقداری هم که هنوز خمس تعلق نگرفته بود، داشتم و چند هزار تومان هم قرض گرفتم و به آن اضافه کردم و 60 متر مربع زمین خریدم و در آن 2 تا اتاق احداث کردم و قصدم این بود وقتی که عمارت قیمتش کمی بالا رفت، بفروشم و قرض خود را ادا کنم و استفاده ای هم کرده باشم. بعد از 5 یا 6 ماه که قیمت عمارت کمی بالا رفت اتفاقاً خانه ای که قبلاً داشتم، فروختم و خمس آن را هم دادم و قبل از مُضیّ سال به خانۀ تازه احداث شده احتیاج شدید پیدا کردم و فعلاً در آن ساکنم، آیا این خانه خمس دارد؟ و در صورتی که دارد، خمس قیمت تمام شده یا خمس قیمت فعلی واجب است؟ و مقداری هم بعد از سکونت دوباره خرج کرده ام؛ حکم آن چگونه است؟
بسمه تعالی، نسبت به مقداری که وام ادا نشده یا از غیر درآمد کسب صرف شده خمس ندارد و نسبت به بقیه باید تخمیس شود و نسبت به آنچه خمس آن داده شده، دو مرتبه خمس ندارد.
[سؤال 4240] —-> 511
2. آیا جهیزیه و یا قباله را اگر فروخت، مازاد بر قیمت اول را سر سال خود چه کند؟ ترقّی جهیزیه و قباله که روزی صد تومان و اکنون یک صد هزار تومان گردیده، خمس دارد یا نه؟
بسمه تعالی، خمس ندارد؛ مگر آن که از پولی تهیه شده باشد که باید خمس آن را بدهد.
[سؤال 4241] 2084
بسمه تعالی
1. منزلی از پدرم به من ارث رسید؛ در موقع فوت پدر، قیمت منزل یک هزار تومان بوده و بعد از مدتی قیمت آن به ده هزار تومان رسیده و آن را فروختم؛ آیا آن 9 هزار تومان خمس دارد یا خیر؟
بسمه تعالی، خمس ندارد.
2. زنی از زنا حمل پیدا کرد و طفل را بعد از مدت 6 ماه عمداً سقط جنین نمود، دیۀ این فرزند را چه کسی باید بدهد؟
بسمه تعالی، اگر خود مادر مباشر سقط بوده باید بدهد.
3. زن به واسطۀ مریض بودن، در ماه رمضان روزه نگرفت یا آن که عصیاناً روزۀ خود را خورده است و تا ماه رمضان ثانی روزه نگرفت و تمکّن بر کفاره ندارد، غیر از مهریه ای که از شوهر طلبکار است، آیا واجب است که به اندازۀ کفاره از مهریه از شوهر خود گرفته و ادای کفاره نماید یا خیر؟
بسمه تعالی، کفاره واجب است ولو این که از مهریه بگیرد و بپردازد.
4. دختر در خانۀ پدر نذر کرده به جهت حاجت شرعی، و حاجت برآمد، اما به نذر عمل ننمود و تمکّن بر کفاره ندارد، غیر از گوشوارۀ طلا و دستبند طلا، آیا واجب است که آن ها را فروخته و ادای کفاره نماید یا خیر؟
بسمه تعالی، گوشواره و دستبند اگر ملک خود او است و نذر با صیغۀ شرعی بوده، لازم است کفاره بدهد ولو به فروش آن ها و در غیر این صورت، فروش لازم نیست.
[سؤال 4242] —-> 6799
2. در جواب سؤالی راجع به این که اگر مالی را که به ارث مالک شده بفروشد، فرموده اید: «خمس ندارد» و در بعضی چاپ ها توضیح دارد: «اگر ارث را بفروشند، از ترقّی آن باید خمس بدهد»؛ تکلیف واقعی چیست؟
بسمه تعالی، ترقّی آن خمس ندارد؛ حتی بعد از فروش.
[سؤال 4243] —-> 5316
2. مال ارث را اگر وارث بفروشد و قیمت روز فروش زیادتر از روز انتقال باشد سابقاً می فرمودید این زیاده جزء ربح مکاسب است و اگر از مؤونه زیاد بیاید خمس دارد، فعلاً نقل شده که حضرت عالی فرموده اید خمس ندارد، از محضر مبارک تقاضا می شود فتوای فعلی را مرقوم فرمایید و همچنین در هبه.
بسمه تعالی، خمس ندارد و خمس به ربح تجارت تعلق می گیرد و این جا صدق نمی کند.
[سؤال 4244] 2085
بسمه تعالی
حضور محترم شورای استفتائات دفتر امام
1. اگر کسی مالی را که به ارث برده است، بفروشد، خمس به آن تعلق می گیرد یا نه؟ و در صورت تعلق، آیا به قیمت اضافی آن تعلق می گیرد یا به تمام ارزش آن؟ و در هبه با فرض همین مسأله چطور؟
بسمه تعالی، در میراث و موهوب خمس واجب نیست؛ حتی بعد از فروش.
[سؤال 4245]
2. کسی که تا به حال خمس نداده است آیا تمام دارایی اش را باید حساب کند یا مخارج عرفی استثنا می شود؟ و زمین و باغی که قیمت آن ترقّی کرده است ولکن هنوز آن را نفروخته، آیا خمس قیمت اولیۀ آن را باید بدهد یا قیمت امروز آن را، اگر چه نفروخته باشد؟
بسمه تعالی، باید خمس به قیمت فعلی بدهد و برای تعیین مقدار و مورد تعلق خمس باید به حاکم شرع مراجعه نماید.
3. اگر کسی پولی را جهت مؤونه، مثلاً پولی را به بنّا می دهد که برایش مصالح بیاورد و کار کند و پرداخت پول قبل از سال خمسی باشد، لکن در هنگام سال خمسی بنّا مصالح را آورده است و هنوز کار نکرده، آیا خمس به این مصالح کار نشده که مورد نیاز است و پول پرداخت شدۀ نزد بنّا که هنوز کار نکرده است، تعلق می گیرد یا نه؟
بسمه تعالی، خمس ندارد.
4. میوه ها و زراعت هایی که هنگام سال خمسی وقت چیدن آن ها نرسیده است، آیا در هنگام سال خمسی، خمس به آن ها تعلق می گیرد یا نه؟
بسمه تعالی، باید به همان قیمت سر سال خمس آن را بدهد.
5. این که فتوای حضرت امام در تحریر و حاشیۀ عروه بر احتیاط واجب است که ابتدای شستن صورت و دست ها باید از اَعلی به اسفل باشد، آیا در همۀ دست کشیدن ها باید از بالا دست بکشد؟ و اگر کسی مثلاً از وسط دست کشید، در عین حال که بالا را شسته است، آیا اشکال دارد و در عین حالی که از اسفل به اعلی نشسته است؟
بسمه تعالی، مانع ندارد.
6. سرودهایی که معمولاً رادیو می گذارد و همراه با آهنگ است چه حکمی دارند؟
بسمه تعالی، موسیقی مطرب حرام است و صداهای مشکوک اشکال ندارد.
[سؤال 4246] 2086
بسمه تعالی
1. زمینی را برای زراعت به عنوان سرمایه خریداری کرده و خمس آن را داده است. بعداً که ترقی قیمت پیدا می کند آن را با زمین دیگری معاوضه می کند. آیا در این صورت ترقی قیمت آن خمس دارد یا نه؟
بسمه تعالی، زمین اگر برای تجارت و فروش خریداری شده، حکم مال التجاره بر آن مترتّب است و ترقی قیمت در آخر سال، اگر امکان فروش داشته ولو آن که نفروخته باشد، خمس دارد؛ ولی اگر زمین را برای زراعت کردن خریده که در آن زراعت کند تا نفروخته، ترقی قیمت خمس ندارد.
2. شخصی ماشین می خرد که با آن کرایه کشی کند. بعد از این که دو یا سه سفر مسافرت کرد و نمازش را تمام خواند، دو سه ماهی را به کمتر از مسافت شرعی کرایه کشی و رفت و آمد می کند. در این صورت اگر بعد از دو سه ماه مجدداً برای همان شغل سابق به حد مسافت شرعی مسافرت کند آیا باید نماز را تمام بخواند یا این که به هم خورده و باید در سفر اول قصر و در سفر دوم تمام بخواند؟ حکمش را مرقوم فرمایید.
بسمه تعالی، با فرض دوام شغل، ولو در کمتر از مقدار مسافت، حکم عملیت سفر به حال خود باقی است.
3. اگر میت را سهواً بر خلاف ترتیب اغسال ثلاثه غسل دادند و دفن کردند و بعد متوجه شدند؛ آیا برای مراعات ترتیب، نبش قبر لازم است یا نه؟
بسمه تعالی، در مثل مفروض، مسأله جواز نبش مشکل است؛ گرچه خالی از وجه نیست اگر مخالف احترام میت نباشد.
[سؤال 4247] 2087
بسمه تعالی
شخصی زمینی را خریده برای فروش و مدت ده سال نگه داشته؛ اکنون به چندین برابر قیمت خرید می تواند بفروشد و قیمت زمین در طول ده سال بالا و پایین رفته، یا همه بالا رفته است؛ آیا خمس سود فعلی را باید بدهد، یا اهل خمس در سال اول، به لحاظ ارتفاع قیمت شریک شده اند و خمس به طور تصاعدی بالا رفته است؟ لطفاً حکم مسأله را در دو صورت خرید زمین از پول مخمس و غیر مخمس بیان فرمایید.
بسمه تعالی، چنانچه در طی آن مدت، تنزّل قیمت پیدا نکرده باشد، در صورتی که زمین از پول مخمس تهیه شده، یک خمس برای ترقّی قیمت به قیمت فعلی کافی است؛ و اگر از پول غیر مخمس بوده، علاوه بر خمس زمین به قیمت فعلی، باید خمس ترقّی قیمت چهار خمس دیگر را نیز به قیمت فعلی بدهد؛ و اگر در اثنای آن مدت، تنزّل قیمت نیز حاصل شده، احتیاطاً خمس ترقّی سال قبل و ترقّی سال بعد را باید بدهد.
[سؤال 4248] —-> 6990
3. در مورد جمع آوری تمبر: اگر تمبرهای پستی را به قصد فروش خریده و بعد از مدتی به قیمت گران تر بفروشیم اشکالی دارد؟ و آیا به نگهداری تمبر، خمس تعلق می گیرد یا نه؟
بسمه تعالی، مانع ندارد و خمس دارد.
[سؤال 4249] —-> 4886
2. آیا به تمبرهای یادگاری که از طرف وزارت پست و تلگراف نشر شده یا می شود و بعد از گذشت مدتی بر اثر بورس بازی، قیمت آن تا چندین برابر قیمت اصلی می رسد، خمس تعلق می گیرد یا نه؟ در ثانی، بعد از گذشت مدتی و پرداخت خمس، مجدداً قیمت آن تغییر بکند، باز هم باید خمس مابه التفاوت آن را پرداخت یا نه؟
بسمه تعالی، اگر برای تجارت تهیه نشده و قبلاً خمس آن داده شده، ترقّی قیمت خمس ندارد. و آلبوم در حد شأن بدون قصد تجارت خمس ندارد.
[سؤال 4250] —-> 2050
2. کسی که هر سال مبلغی در بانک پس انداز می کند و خمس پس اندازِ همان سال را می پردازد، کفایت می کند؟ و همچنین کسی که از طلب خود، سال اول خمس داده و سال بعد هم مبلغی دیگر به همان مدیون اول قرض داده؟
بسمه تعالی، کفایت می کند و پول مخمس دوباره خمس ندارد.
[سؤال 4251] —-> 2619
2. چنانچه خمس طلا و مسکوک طلا قبلاً پرداخت شده باشد، آیا مجدداً در پایان هر سال نیز خمس آن باید محاسبه و پرداخت گردد؟
بسمه تعالی، چیزی که خمس آن داده شده، دوباره خمس ندارد.
[سؤال 4252] —-> 2601
2. اگر جسمی را که یک سال از آن استفاده نشده خمس آن را بپردازند ولی باز هم به علت عدم احتیاج، مورد استفاده قرار نگیرد، باز هم در سال های بعد خمس به آن تعلق می گیرد یا نه؟
بسمه تعالی، دو مرتبه خمس ندارد.
[سؤال 4253] 2088
بسمه تعالی 9 / 1 / 1362
محضر مقدس حضرت آیت الله خمینی، سلام علیکم
مغازه داری جنسی را که از طرف صنف به آن ها داده می شود به طور معمول مصرف می کند. سر سال که می شود مقداری از این جنس زیاد می آید، که ممکن است زیادی را به مصرف سال آیندۀ دکان یا به مصرف زن و فرزند خود برساند و ممکن است به قیمت آزاد بفروشد. باتوجه به این که قیمت آزاد با قیمت صنف تفاوت دارد، در هر سه صورت، تکلیف خمس این شخص چه می شود؟
خدایا خدایا تا انقلاب مهدی خمینی را نگهدار
بسمه تعالی، در هر سه صورت، خمس واجب است و میزان قیمتی است که به آن فروخته یا برابر مقررات می تواند بفروشد.