سوال: [331] به نظر حضرت عالی اول ماه مبارک رمضان به چند چیز و چگونه ثابت میشود؟
جواب: اول ماه به پنچ چیز ثابت میشود:
1ـ خود انسان ماه را ببیند؛ 2ـ از قول عدهای یقین یا اطمینان پیدا کند؛ 3ـ دو مرد عادل شهادت بدهند؛ 4ـ سی روز از اول ماه شعبان بگذرد؛ 5ـ حکم حاکم شرع.
سوال: [332] آیا در ماه مبارک رمضان دیدن اول ماه برای گرفتن روزه و در آخر ماه دیدن هلال برای کسی که میخواهد افطار کند واجب است؟
جواب: دیدن واجب نیست ولی مستحب است که مؤمنین استهلال کنند.
سوال: [333] آیا دیدن ماه با وسائل و امکانات پیشرفته امروزی مانند تلسکوب و دوربینهای چشمی و امثال آن ثابت میشود؟
جواب: اگر یقین و اطمینان حاصل شود اول ماه ثابت میشود.
سوال: [334] آیا رؤیت تصویر هلال ماه، با استفاده از دوربین و انعکاس نور و بازخوانی اطلاعات ضبط شده، توسط رایانهها برای اثبات اول ماه کفایت میکند؟
جواب: اگر به طور مستقیم با چشم عادی و مسلح دیده نشود، اول ماه ثابت نمیشود.
سوال: [335] اگر در بین علما و مراجع اختلاف، در ثبوت رؤیت هلال و عدم آن به وجود آید، یکی تابع قانون دولتی است و دیگری تابع قانون شرعی، عدالت آنها هم بر مکلف ثابت بوده و آنها هم هر کدام در استدلال خود مطمئن باشند، وظیفه مقلدین و مکلفین چیست؟
جواب: مسئله رؤیت هلال تقلیدی نیست معیار همان پنچ چیزی است که در رساله عملیه آمده است[1]؛ ممکن است رؤیت هلال نزد مقلد ثابت شود ولی در نزد مرجع ثابت نشود.
سوال: [336] عدهی از مردم مسلمان افغانستان درعید فطر همراه با مردم عربستان عید میکنند، عدهی دیگر نیز گوش به فرمان مراجع ایران هستند، در تبعیت کدام دو اولیت هست؛ حضرت عالی چه نظر برای اتحاد و انسجام آن مردم دارید؟
جواب: چنانچه مکرراً ذکر کردم که مسئله رؤیت هلال تقلیدی نیست معیار همان پنچ چیز است؛ و طبیعی است که نظر مراجع تقلید از هر کجای باشد مورد اعتماد و حجتاند.
وحدت یا اختلاف افق
سوال: [337] ماه شوّال در مشهد رؤیت شود، که با افغانستان نیم الى یک ساعت تفاوت افق دارد، آیا اوّل ماه در افغانستان هم ثابت میشود؟
در کشور پاکستان دو نفر از علماى شیعه و دو تن از اهلِ سنّت و چهار نفر از اهل حدیث (وهّابىها) را براى رؤیت هلال انتخاب نمودهاند، این کمیته از طرف دولت وقت انتخاب شده است، نه از طرف مجتهد جامع الشّرایط؛ در اواخر هر ماه، کمیته مذکور در شهر لاهور پاکستان تشکیل مىشود و رؤیت هلال از زبان رییس کمیته (که از اهل تسنّن است) به وسیله رادیو و تلویزیون، به اطّلاع مردم مىرسد، آیا به مجرّد اطّلاع و اعلام رییس این کمیته، روزه را مىتوان افطار کرد؟
جواب: به نظر اینجانب در هر جایی از کره زمین ماه رؤیت شود برای تمام نقاط دیگر که حداقل در مقداری از شب با محل رؤیت شریک باشند ثابت میشود چه در مشرق باشد چه در مغرب فرق ندارد. ملاک حصول اطمینان بر رؤیت است، ولو از حرف کمیته مذکور باشد یا راههای دیگر.
سوال: [338]
1ـ منظور از «هم افق بودن» در مسئلهی رؤیت هلال چیست؟ دو منطقه با چه شرایطی هم افق نامیده میشوند؟
2ـ اول ماه و آخر ماه رمضان را در کشور هلند چگونه تشخیص دهیم؟ (با توجه به اینکه اینجا غالباً هوا ابری بوده و رویت ماه ممکن نمیباشد)
3ـ اگر حلول شوال وعید فطر بر مرجع تقلید محرز شده باشد تکلیف مقلدین آن مرجع چیست؟
جواب:
ج1) در فرض سوال هم افق بودن آن است که موقع طلوع و غروب آفتاب در دو منطقه یا دو کشور و بیشتر در یک زمان باشد اما اینجانب اتحاد افق را در ثبوت رویت هلال شرط نمیدانم.
ج2) در هر جای دنیا که اول ماه ثابت بشود برای کشوری مثل هلند ثابت میشود بشرطی که آن جایی که ماه دیده شده حداقل در مقداری از شب با کشور هلند شریک باشد.
ج3) اگر آن مرجع تقلید حکم کند که فردا عید است برای مقلدین و غیر مقلدین حجت است و باید عید کنند، اگر حکم نکرده و از عید کردن ایشان برای غیر آن مرجع تقلید اطمینان یا علم به رؤیت هلال پیدا شود باز حجت است، ولی اگر اطمینان پیدا نشود نمیتوانند عید کنند.
سوال: [339] امروز (جمعه 19/6/1389) که در ایران عید اعلان شده است آیا در شهر کویته پاکستان نیز عید سعید فطر است؟ یا شرایط دیگری باید محرز گردد؟
جواب: در صورتی که در کویته یا در پاکستان ماه دیده نشده باشد و از رادیو ایران علم یا اطمینان به دیده شدن ماه پیدا بکنند در آن جا هم باید عید کنند، چون کشورهایی مانند ایران، افغانستان، پاکستان و … که در شب یا بخش از شب با هم مشترکند، به نظر اینجانب اثبات رؤیت هلال در یکی از آنها برای دیگران کفایت میکند.
سوال: [340] بنده در سوئد به همراهی خانواده خود زندگی میکنم، امروز جمعه است و بیشتر مردم در اینجا عید گرفتهاند، هنوز هلال ماه توسط بزرگان شیعه که در پایتخت سوئد هستند، اعلام نشده است.
آیا ما هم میتوانیم عید بگیریم یا تا فردا صبر کنیم؟ و اگر امروز را روزه بگیریم و فردا معلوم شود که امروز یعنی روزجمعه عید بوده است، تکلیف ما چیست؟
جواب: اگر در کشوری عید اعلام شود و از اعلام آن شما اطمینان به رؤیت ماه پیدا کنید و محل اقامت شما در مقداری از شب با کشوری که ماه در آن دیده شده مشترک باشد میتوانید عید کنید و اگر اطمینان پیدا نکنید و روزه بگیرید بعد معلوم شود که عید بوده ضرری ندارد.
سوال: [341] میخواستم بدانم که نظر حضرتعالی در مورد کشورهای شمال اروپا مثل سوئد، فنلاند و نروژ که در آن ماه رؤیت نشده و در ایران و بعضی کشورهای اسلامی دیگر ماه رؤیت گردیده چیست؟ آیا اینکه در ایران ماه رؤیت گردیده ما هم میتوانیم مطابق با ایران عید بگیریم یا نه، باید در اینجا هم ماه رؤیت شود؟
جواب: در فرض سوال در همه جاهایی که در مقداری از شب با کشوری که در آن ماه دیده شده اشتراک داشته باشند در آن جاها نیز عید است، شما باید با کشورهایی که در مقداری از شب مشترک است، تماس بگیرید اگر در یکی از آن کشورها رؤیت هلال ثابت شده باشد و برای شما اطمینان حاصل شود، میتوانید عید کنید و الاّ تا حصول اطمینان باید روزه گرفت.
سوال: [342] اگر در روز بیست و نهم ماه رمضان در ایران عید شود آیا ما در افغانستان میتوانیم افطار کنیم؟ اگر بلی، تکلیف کمبودی روزه ماه رمضان چه میشود؟
جواب: در فرض سؤال در صورتیکه اول ماه رمضان شرعا در ایران ثابت شده باشد، میتوانند عید کنند و یک روز از ماه رمضان را قضاء کند.
اثبات عید با حکم حاکم شرع
سوال: [343] آیا برای عید گرفتن ما باید از حاکم شهر پیروی کنیم یا حاکم شرع؟
جواب: اگر حاکم شرع حکم کند که فلان روز عید است، باید عید کنند؛ ولی اگر حکم نکند و فقط بگوید فردا عید است، برای دیگران اعتبار ندارد، مگر اینکه اطمینان پیدا کنند به رؤیت هلال، که در این صورت به علم و اطمینان خودشان باید عمل کنند.
سوال: [344] در صورت رؤیت هلال در ایران و حکم حاکم شرعی به ثبوت رؤیت هلال در سراسر ایران، آیا ما میتوانیم طبق همین حکم حاکم شرع در افغانستان، حکم به ثبوت رؤیت هلال نماییم؟ با وجود که در افق و غروب فرق دارد؟
جواب: حکم حاکم شرع مطلقاً نافذ است در صورتی که کشف خلاف نشود.
عید به خاطر تقیه یا وحدت مسلمین
سوال: [345] آیا بخاطر وحدت مسلمین با اعلان عید از جانب دولت اسلامی افغانستان میتوانیم روزه را افطار نماییم؟ یا خیر.
جواب: در صورتی که رویت هلال ثابت نشود، صرفاً به بهانه وحدت مسلمین نمیتوانید عید نمایید، عید با اثبات شدن و یقین به رویت هلال است، با اعلام رسمی یا قرار داد و امثال آن عید نمیشود.
روزه در روز عید
سوال: [346] کسانی بودهاند که در روز عید فطر، روزه را افطار نکردهاند، روزه در چنین روزی چه حکمی دارد؟
جواب: اگر اول ماه در نزد او ثابت شده و افطار نکرده روزهاش در آن روز حرام و باطل است.
سوال: [347] ما در یکی از ولسوالیهای مناطق مرکزی زندگی میکنیم در اول عید فطر روز جمعه دو نفر روزه خویش را افطار نکردند و روزه دار باقی ماندند دلیل آنها مقلد بودن ایشان از امام خمینی(ره) بود، با وجود اینکه خیلی از مردم مقلد ایشان هستند، ما نمیدانیم حکم در این باره چیست؟ و حکم درباره کسانی که افطار کردهاند چه خواهد بود؟
جواب: اگر چه امام خمینی(ره) وحدت افق را شرط میداند ولی اگر در آنجایی که مقلدینشان زندگی میکنند و یا در مناطقی که با بلد مقلدین وحدت افق داشته باشد، ماه رویت شود باید افطار کنند، ولی اینجانب وحدت افق را شرط نمیدانم در هر جایی که با ایران در شب اشتراک داشته باشند اگر در ایران و یا در آنجا رؤیت شود باید کشورهای دیگری که در شب با کشوری که ماه در آن دیده شده مشترکند عید کنند.
