مسأله 1041. آنچه مورد وصیّت قرار می‌گیرد باید دارای شرایط ذیل باشد:
1. مال مورد وصیّت، قابلیّت انتقال به دیگری را داشته باشد؛
2. مال مورد وصیّت، منفعت حلال قابل توجّه داشته باشد؛
3. مورد وصیّت، عمل حرام یا سفیهانه نباشد؛
4. بیش از ثلث نباشد.
توضیح این موارد، در مسائل بعد ذکر می‌گردد.

1. مال مورد وصیّت قابلیّت انتقال به دیگری را داشته باشد

مسأله 1042. در وصیّت تملیکی لازم است مورد وصیّت، مال[1] یا منفعت یا حقّی باشد که از نظر شرعی قابلیّت نقل و انتقال به دیگری را داشته باشد.
بنابراین، وصیّت به اینکه مغازه یا منافع مغازه یا حقّ سرقفلی آن[2] بعد از وفات، ملک شخص معیّنی باشد صحیح است؛ امّا اگر مغازۀ مذکور موقوف ه­ای باشد که واقف شرط کرده است خودِ وصیّت کننده از آن استفاده نماید (وقف انتفاع)، چنین وصیّتی صحیح نمی­باشد.
این حکم در وصیّت عهدی، در صورتی که مشتمل بر سفارش به تملیک مال یا منفعت یا حقّی باشد نیز جاری است.[3]

[1]. مال مذکور می­تواند به صورت عین شخصی یا دین (طلب) باشد و فرقی نیست که آن مال در زمان وصیّت موجود باشد یا اینکه بعداً به وجود آید. بنابراین، فرد می­تواند برای شخصی – مثلاً حسین – وصیّت کند که میوه­های فلان درخت که بعداً پدید می­آید مال حسین باشد یا وصیّت کند چنانچه گوسفندش بعداً آبستن شده و صاحب برّه شد، برّۀ مذکور مال حسین باشد.
[2]. منظور از سرقفلی، حقّ انتفاع و استفاده از مغازه است که شخص با پرداخت عوض، مالک آن شده است؛ توضیح آن در جلد سوّم، مسائل «609 و 610» ذکر شد.
[3]. اگر فرد نسبت به «زمین موات» که در زمان حیات خویش اقدام به تحجیر و احیای آن نکرده، ولی سند رسمی آن به نام وی بوده، وصیّت کرده باشد، حکم ویژه­ای دارد که در جلد سوّم، مسألۀ «1368» ذکر شد.

2. مال مورد وصیّت منفعت حلال قابل توجّه داشته باشد

مسأله 1043. در وصیّت تملیکی یا عهدی در مورد اموال، باید مال مورد وصیّت، منفعت حلال قابل توجّه داشته باشد. بنابراین، وصیّت نسبت به شراب یا خوک یا وسایل قِمار یا آلات موسیقی حرام صحیح نمی­باشد.
همین طور، در وصیّت نسبت به منافع مال، لازم است آن منفعت، حلال و قابل توجّه باشد. بنابراین، وصیّت نسبت به منافع وسائل مختصّ قمار یا موسیقی حرام، باطل است.

3. مورد وصیّت عمل حرام یا سفیهانه نباشد

مسأله 1044. در وصیّت عهدی لازم است عمل مورد وصیّت شرعاً جایز باشد. بنابراین، اگر فرد وصیّت کند مقداری از مال او را صرف نشر کتاب­ها و سی دی‌های گمراه کننده یا کمک به ظالمین یا قطع رحم یا اموری که اسراف یا تبذیر محسوب می­شود نمایند، صحیح نیست.
همین طور، لازم است عملی که مورد وصیّت واقع شده، بیهوده و سفیهانه از طرف وصیّت کننده محسوب نشود.

4. وصیّت بیشتر از ثلث نباشد

مسأله 1045. فرد می­تواند در غیر آنچه از اصل مال خارج مى­شود – که توضیح آن در مسألۀ «1049» بیان می­شود – حدّاکثر به اندازۀ یک سوّم (ثلْث) از اموال خویش را وصیّت نماید تا به مصرفى که تعیین کرده برسانند[1] و در این حکم، فرقی بین وصیّت تملیکی و وصیّت عهدی نیست.

[1]. بنابراین باید اموال به جا مانده از متوفّیٰ در مواردی که از اصل مال خارج می­شود صرف گردد و چنانچه از دارایی وی مالی باقی ماند، وصایای متوفّیٰ در حدّ ثلث از آن انجام می­شود و دو سوّم باقیمانده ارث محسوب می­گردد.