سوال: [180] حکم وطن چیست؟ آیا کسی که قصد داشته باشد برای مدت طولانی (مثلا یک سال یا بیشتر) در محلی سکونت داشته باشد، یا هفتهای حداقل سه روز در محلی باشد، آنجا برای او در حکم وطن محسوب می¬شود، که نیازی به قصد اقامت ده روز نداشته باشد؟ یا خیر.
جواب: اگر کسی قصد کند که بیشتر از سه سال در یک شهر زندگی کند و یقین به سکونت در آن شهر در این مدت داشته باشد، بعد از این که مدتی در آنجا بماند که عرفاً به او مسافر نگویند، حکم وطن پیدا می¬کند، وقتی از سفر بر می¬گردد نیاز به قصد اقامت ده روز ندارد.
سوال: [181] ملاک در کثیر السفر بودن چیست؟ آیا حداقل هفته سه روز رفت و آمد در فاصله شرعی کفایت می¬کند یا داشتن شرایط دیگر نیز لازم است؟
جواب: رفت و آمد سه روز در هفته اگر بیشتر از سه ماه طول بکشد، کافیست و شرایط دیگر ندارد.
سوال: [182] اعراض عملی چیست؟ اگر شخصی قصد بازگشت به وطن سابق را جهت سکونت مستمر داشته باشد، ولی عملا مدت طولانی گذشته [مثلا پنج سال یا بیشتر و کمتر] و هنوز باز نگشته، آیا اعراض عملی حاصل شده و در صورت برگشت به آنجا نماز و روزهاش شکسته می¬شود؟ یا خیر؛ آیا اگر به صورت پراکنده در این مدت (حدود سه چهار ماه) در آنجا سکونت داشته باشد حکم فرق می¬کند؟
جواب: اعراض عملی کفایت نمی¬کند، اگر کسی قصد بر گشت به وطن و محل زندگی¬اش را دوباره دارد؛ ولو چندین سال مسافرت کرده باشد، وقتی بر می¬گردد نیاز به قصد اقامت ده روز ندارد.
سوال: [183]
1ـ حکم نماز و روزه در وطن سابق که از آنجا اعراض کرده باشد، چیست؟
2ـ با وجود تسهیلات زیادی که در مسافرتها ایجاد شده، حتی در عصر و زمان ما که سفر برای غالب مردم مشکلات روحی و جسمی آنچنان ندارد، فلسفه قصر نماز و روزه واقعاً چیست؟
جواب:
1ـ اگر از وطن اعراض کرده باشد وقتی به آنجا بر می¬گردد نماز و روزه¬اش قصر است؛ مگر اینکه قصد ماندن ده روز کند.
2ـ در سفر مطلقاً چه موجب زحمت و مشقت باشد چه به آسانی مسافرت کند، نماز و روزه قصر است و فلسفه احکام الهی را غیر از شارع مقدس کس دیگری نمی¬داند.
سوال: [184] نماز طلبه در حوزه شکسته است یا کامل؟ آیا حوزه وطن دوم او محسوب می¬شود؟
جواب: اگر قصد ماندن در حوزه به مدّت بیشتر از سه سال داشته باشد، حکم وطن را دارد؛ وقتی ازسفر بر می¬گردد نیاز به قصد اقامت ده روز نیست، باید نماز را تمام بخواند و روزه بگیرد.
سوال: [185] من محصّل هستم و در دانشگاه بامیان درس میخوانم و فامیلم در کابل است، زادگاهم در حدود سی و پنج کیلومتر از محل اقامتم فاصله دارد، من اگر از محل اقامتم در زادگاهم بروم و همانطور از زادگاهم به محل اقامت بر¬گردم روزه¬ام قصر است؟ یا خیر.
جواب: نماز و روزه در زادگاه صحیح است و تمام.
اگر این رفت و آمد¬تان بین زادگاه و محل اقامت سه ماه و یا بیشتر از آن طول بکشد و رفت و آمدتان در هفته سه بار یا بیشتر باشد و یا بیشتر در محل اقامت خود باشید دراین صورت دائم السفر هستید نماز را تمام بخوانید و روزه بگیرید.
قضای نماز شکسته
سوال: [186] وقتی که انسان قبل از غروب آفتاب به وطن خود برسد، آیا لازم است که نماز ظهر و عصری که در جایی دیگر به طور شکسته خوانده دوباره کامل بخواند؟
جواب: اگر آنچه وظیفهاش بوده را صحیح انجام داده باشد؛ لازم نیست دوباره بخواند.
نماز قضاء
سوال: [187] خاله و دختر خاله¬ام بر اثر حادثه رانندگی فوت کرده و شوهر خاله¬ام مجروح گردیده است؛ از آنجایی که بین خانواده¬های خالهام و شوهرش کدورتهایی وجود داشت، ایشان در مراسم تشییع و دفن خاله¬ام هیچگونه همراهی نداشتند؛ راننده¬ی مقصر مبلغی را به عنوان هبه و بخشش (این پول هیچگونه ربطی به دیه ندارد) به دایی و بازماندگان خاله¬ام داد تا در مراسمات ختم و نیز اموری که ثوابش نصیب آن مرحومه شود؛ مصرف گردد.
سوال اینکه آیا ما می¬توانیم از باقیمانده این پول برای نماز و روزه قضایی آن مرحومه استفاده نماییم؟ چرا که شوهر آن مرحومه اعتقادی به این مسائل ندارد؛ هر چند که نماز و روزه قضایی زن بر شوهرش است.
و یا اینکه این پول فقط باید صرف امور مستحبی(مانند ختم قرآن و نذورات و …) گردد؟
جواب: در فرض سؤال اگر پول را برای امور مستحبی مرحومه داده است، باید در موارد ثوابی مصرف شود؛ ولی اگر پول را به شوهر این خانم داده است؛ بدون اجازه شوهر نمی¬شود جای قضای نماز و روزه¬ی ایشان بدهید.
ضمناً قضای نماز و روزه زن هم بر گردن شوهر واجب نیست.
سوال: [188] آیا قضای نماز شکسته را باید شکسته خواند؟ و همچنین قضای نمازهایی که حمدو سوره در آن بلند خوانده میشود را باید بلند خواند؟
جواب: قضای نماز قصر، قصر و قضای نمازی که تمام است، تمام می¬باشد، در جهر و اخفات هم حکم اصل نماز را دارد.
سوال: [189] پیرزنی در سن هفتاد و پنج سالگی سکته مغزی می-کند و دچار فراموشی می¬شود و در بستر بیماری می¬افتد به طوری که نزدیکان خویش را هم نمی¬شناسد¬، با همین وضع بعد از هشت سال می¬میرد تکلیف نماز و روزه او در این هشت سال چیست؟
جواب: اگر در حال هوش و درک نبوده و نمی¬توانسته نماز را با اشاره بخواند، آن نماز¬ها قضاء ندارند.
سوال: [190] من مردی هستم سی و سه ساله درگذشته نماز و روزه را بارها عمداً ترک نموده¬ام وحالا حساب از دستم رفته، حتی تقریبی هم نمی¬دانم که چه مقدار نماز و روزه را مدیونم، تکلیف من چیست؟ اگر مساله کفاره دادن باشد هم کسی هستم که فقط قرض دار نیستم اما یک افغانی هم ذخیره ندارم از گذشته¬ام خیلی پشیمانم چگونه می¬توانم دینم را ادا کنم؟ که مورد عفو و بخشش الهی قرار گیرم.
جواب: هر مقدار یقین دارید به قضاء نماز و روزه، قضاء آن واجب است و بجا آوردن مشکوکات را از باب احتیاط خوب است و هر مقدار عمداً روزه را افطار کرده¬اید کفاره هر روز آن دو ماه روزه و یا شصت مسکین را اطعام کردن و یا شصت مد طعام (که چهل و پنج کیلوگرم گندم یا آرد و..) می¬شود به شصت نفر فقیر دادن است که علاوه بر این، قضاء آن را هم باید بگیرید.
سوال: [191] اگر شخصی یک ماه نماز قضایی داشته باشد و بخواهد قضای آن را ادا کند باید چگونه عمل نماید؟ (¬آیا این درست است که باید بعد از هر نماز یومیه قضای آن وعده از نماز قضا را بخواند)؟
جواب: در بین نماز¬هایی که در آن ترتیب شرط است مانند ظهر و عصر، مغرب و عشا باید ترتیب رعایت شود، ولی در غیر آن ترتیب لازم نیست، هر موقع قضا نماز را بخواند اشکال ندارد، یعنی لازم نیست قضا هر نماز را بعد از آن نماز بخواند.
سوال: [192] اگر شخصی را برای قضای نماز و روزه استیجاری أجیر نماید و این شخص از یک چشم نابینا و از پا معیوب باشد، اشکال دارد که أجیر شود؟ یا نه.
جواب: در قضاء نماز نمی¬تواند اجیر شود؛ ولی اجیر شدن در قضاء روزه اشکالی ندارد.
شرایط قضای نماز والدین
سوال: [193] قضای نماز و روزه والدین که بر پسر بزرگتر واجب است، آیا فقط نمازها و روزه¬هایی را در بر می¬گیرد که بر اثر عذر شرعی ترک کرده و موفّق بر قضای آن نشده¬اند، یا نسبت به غیر آنها نیز وظیفه دارند؟ اگر والدین نسبت به قضای عباداتی که عصیاناً ترک کرده¬اند، نیز وصیّت کرده باشند عمل به آن لازم است؟ یا خیر.
جواب: مطلقاً قضاء آن بر پسر بزرگتر واجب است؛ چه بخاطر عذر باشد چه عصیاناً ترک کرده باشد؛ مگر اینکه والدین وجوبش را انکار کنند که در این صورت قضا واجب نیست.